Η "πρόταση μομφής" στην ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ, το καταστατικό και το 4ο Συνέδριο

α.       Εισαγωγή:

Επειδή, όλα όσα έγιναν στη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ σήμερα αλλά και όλα όσα αναμένεται να γίνουν στο προσεχές μέλλον, επιχειρούν να εδραιώσουν τη νομιμοποίησή τους στο Καταστατικό του κόμματος, στο οποίο όλες οι πλευρές ομνύουν, αξίζει να ερευνηθεί, εάν δια του συνόλου των πράξεων ή των παραλείψεων τηρείται το εν λόγω Καταστατικό.

Αναγκαίο είναι, λοιπόν, πρώτα να εντοπιστούν οι εφαρμοστέοι κανόνες του Καταστατικού και ύστερα, το τυχόν κενό, να πληρωθεί, με τις γνωστές μεθόδους πλήρωσης, που γνωρίζει κάθε νομικό κείμενο.

 

β.       Καταστατικές διατάξεις:

1.    Το Άρθρο 16 του Καταστατικού του ΣΥΡΙΖΑ (όπως είναι δημοσιευμένο στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.isyriza.gr/statute) με τίτλο «Κεντρική Επιτροπή» ορίζει ότι:

«1. Η Κεντρική Επιτροπή αποτελεί το ανώτερο πολιτικό όργανο. Είναι αρμόδιο για την εφαρμογή των αποφάσεων του συνεδρίου. Εκλέγει την Πολιτική Γραμματεία, τον/την Γραμματέα της και τα όργανα που θεωρεί απαραίτητα για τη λειτουργία και τη δράση του κόμματος.

2. Ο/Η Γραμματέας έχει την ευθύνη για τη λειτουργία της Κεντρικής Επιτροπής και των τμημάτων της και λογοδοτεί στην ΚΕ.

3. Η Πολιτική Γραμματεία, ως εκτελεστικό όργανο της Κεντρικής Επιτροπής, έχει την ευθύνη για την εφαρμογή των αποφάσεών της, αντιμετωπίζει τα τρέχοντα θέματα μεταξύ των συνόδων της Κεντρικής Επιτροπής και εισηγείται σ’ αυτήν. Τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής μπορούν να εκλέγονται στην Πολιτική Γραμματεία για μέχρι τρεις (3) διαδοχικές θητείες (συνέδρια) και μετά από διακοπή μπορούν να επανεκλέγονται με τον ίδιο τρόπο σε αυτή.

4. Η Κεντρική Επιτροπή εκλέγει από όλα τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ τους συνέδρους για το συνέδριο του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΚΕΑ). Η Κεντρική Επιτροπή εκλέγει από τα μέλη της την αντιπροσωπεία του ΣΥΡΙΖΑ στην Εκτελεστική Επιτροπή του ΚΕΑ. Τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ που εκλέγονται στο προεδρείο του ΚΕΑ από το Συνέδριό του, μετέχουν με δικαίωμα λόγου στην ΚΕ, εφ’ όσον δεν είναι μέλη της.

5. Με απόφασή της Κεντρικής Επιτροπής συγκροτούνται τα τμήματα και οι επιτροπές της σύμφωνα με τα αναλυτικά οριζόμενα παρακάτω.

6. Η Κεντρική Επιτροπή σε συνεργασία με το Οργανωτικό Γραφείο και τα Τμήματα οφείλει να οργανώνει ομοιοεπαγγελματικά και ομοιοεπιστημονικά θεματικά δίκτυα μελών και ανένταχτων υποστηρικτών, καθώς και ομάδες δουλειάς για τον καλύτερο συντονισμό της δράσης του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, την ενίσχυση των Τμημάτων του και των αυτοδιοικητικών και συνδικαλιστικών παρατάξεων στις οποίες μετέχουν τα μέλη του και την παρέμβασή του σε επιστημονικούς φορείς και επιμελητήρια. Οφείλει επίσης να οργανώνει δράσεις για την πολιτική εκπαίδευση των μελών του κόμματος

7. Η Κεντρική Επιτροπή συνέρχεται τακτικά, δια ζώσης ή, όταν απαιτείται με υβριδικό ή ψηφιακό τρόπο, κάθε 3 μήνες με ευθύνη της Πολιτικής Γραμματείας και εντός 15 ημερών όταν το ζητήσει το 1/4 των μελών της.

8. Στις συνεδριάσεις της Κεντρικής Επιτροπής για σοβαρά πολιτικά ζητήματα παίρνουν μέρος με δικαίωμα λόγου οι Συντονιστές/τριες των ΝΕ και των ΠΣΕ.

9. Τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής αναλαμβάνουν συγκεκριμένα καθήκοντα, συμμετέχουν ενεργά στις ΟΜ όπου ανήκουν και αναλαμβάνουν ευθύνες στο πλαίσιο των αποφάσεών της.

10. Η αδικαιολόγητη απουσία μέλους της Κεντρικής Επιτροπής για 6 μήνες από τις συνεδριάσεις, τις δράσεις και τις λειτουργίες της θεωρείται παραίτηση από την ιδιότητα αυτή.

11. Τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ μπορούν να εκλέγονται στην Κεντρική Επιτροπή για μέχρι τρεις (3) διαδοχικές θητείες (συνέδρια) και μετά από διακοπή μπορούν να επανεκλέγονται με τον ίδιο τρόπο σε αυτή.

12. Η Κεντρική Επιτροπή κάνει τον απολογισμό της στο τέλος της θητείας της, ο οποίος συζητείται προσυνεδριακά στις ΟΜ και συζητείται και εγκρίνεται στο συνέδριο.

13. Για όλα τα σημαντικά ζητήματα της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ γίνεται συζήτηση και λαμβάνονται αποφάσεις από τα μέλη του Κόμματος. Η Κεντρική Επιτροπή, με εισηγήσεις της, τα θέτει στις ΟΜ, οι οποίες τα συζητούν στις συνελεύσεις τους και αποφασίζουν με ψηφοφορία».

 

2.    Το αρ 20 του ιδίου καταστατικού με τίτλο «Τακτικό συνέδριο» ορίζει ότι:

«1. Το τακτικό συνέδριο είναι το ανώτατο όργανο του κόμματος. Συγκαλείται κάθε 3 χρόνια. Ψηφίζει αποφάσεις που ισχύουν μέχρι το επόμενο συνέδριο.

2. Το τακτικό συνέδριο εγκρίνει τις υποψηφιότητες για τη νέα Κεντρική Επιτροπή και τις υποψηφιότητες για την προεδρία του κόμματος, εγκρίνει τον απολογισμό της απερχόμενης κεντρικής επιτροπής και της απερχόμενης Επιτροπής Οικονομικού Ελέγχου και τη νέα Επιτροπή Οικονομικού Ελέγχου και την Επιτροπή Δεοντολογίας.

3. Η εκλογή της Κεντρικής Επιτροπής γίνεται σε πανελλαδικό επίπεδο με καθολική ψηφοφορία όλων των μελών με ενιαία λίστα. Με τον ίδιο τρόπο και την ίδια μέρα, σε χωριστή κάλπη, γίνεται και η εκλογή του Προέδρου του κόμματος».

4. Ο/Η πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ εκπροσωπεί δημόσια το κόμμα και είναι πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, εάν είναι βουλευτής. Σε περίπτωση που ο/η πρόεδρος του κόμματος δεν είναι βουλευτής, η Κοινοβουλευτική Ομάδα εκλέγει τον/την πρόεδρό της. Η απόφαση αυτή της Κ.Ο. χρειάζεται την επικύρωση της Κεντρικής Επιτροπής. Ο/Η πρόεδρος λειτουργεί στο πλαίσιο των αποφάσεων της Κεντρικής Επιτροπής. Σε περίπτωση άρσης της εμπιστοσύνης της Κεντρικής Επιτροπής από το 50% +1 των μελών της προς τον πρόεδρο συγκαλείται έκτακτο συνέδριο.

5. Η προκήρυξη του συνεδρίου, η οργάνωση της προσυνεδριακής διαδικασίας, τα προσυνεδριακά κείμενα και το μέτρο αντιπροσώπευσης είναι αρμοδιότητες της Κεντρικής Επιτροπής».

 

3.    Το αρ 49§1 του Καταστατικού του ΣΥΡΙΖΑ (όπως είναι δημοσιευμένο στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.isyriza.gr/statute) με τίτλο «Τρόπος εκλογής-λίστες» ορίζει ότι

«Η εκλογή των οργάνων και των αντιπροσώπων στα συνέδρια και στις συνδιασκέψεις γίνεται με μυστική ψηφοφορία και με ενιαίο τρόπο».

 

4.    Το αρ 50§2 του ιδίου Καταστατικού που φέρει τίτλο «Προκριματικές εκλογικές διαδικασίες»ορίζει ότι:

«Στις περιπτώσεις όπου το παρόν καταστατικό προβλέπει τη διεξαγωγή προκριματικών εκλογών για την επιλογή υποψηφίων για δημόσια αξιώματα 

[…]

Η εκλογή είναι μυστική. Οι λοιπές λεπτομέρειες της εκλογικής διαδικασίας (ποσοστό σταυροδότησης, εφαρμογή πρόσθετων ποσοστώσεων εκτός των καταστατικά προβλεπόμενων κ.λπ.) καθορίζονται με απόφαση της ΚΕ».

 

5.    Και το αρ 25§5 του ιδίου καταστατικού με τίτλο «Όροι διενέργειας δημοψηφισμάτων» ορίζει ότι:

«Εσωτερικό δημοψήφισμα μπορεί να διεξάγεται και μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας του κόμματος, εφ’ όσον πληρούνται τα εχέγγυα μυστικότητας και εγκυρότητας της ψήφου».

 

γ.        Τα τρέχοντα γεγονότα[1]

Στις 07-09-2024, στην έναρξη της συνεδρίασης της κεντρικής επιτροπής ο Πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Στέφανος Κασσελάκης εξήγησε ότι καλούμαστε, είτε να γράψουμε οδικό χάρτη για το μέλλον για να απαλλάξουμε τη χώρα από την κυβέρνηση Μητσοτάκη ή να συνεχίσουμε μια στείρα εσωκομματική αντιπαράθεση που δεν αφορά την κοινωνία και πληγώνει τη βάση του κόμματος. «Ο ΣΥΡΙΖΑ ή αλλάζει ή βουλιάζει, αυτή είναι η αλήθεια». Τη φράση αυτή χρησιμοποίησε κατά την ομιλία του στην κρίσιμη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ, ο πρόεδρος του κόμματος, σχολιάζοντας τις δραματικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών, που «έβαλαν φωτιά» στο εσωκομματικό σκηνικό.

Όπως είπε, όποτε πάω να φύγω μπροστά, με μια ριζική αλλαγή, βρίσκομαι εγκλωβισμένος από ένα σύστημα που έχει φτιαχτεί για να μην αλλάζει τίποτα, και σημείωσε την ανάγκη «να μπει τέλος στα οικόπεδα και τα οικοπεδάκια που δεν χτίζουν τίποτα παρά τα αυθαίρετα εγώ των ιδιοκτητών τους. Στη θέση τους να μπει ο ΣΥΡΙΖΑ των μελών».

Σε άλλο σημείο της ομιλίας του σημείωσε: «Για ποιά ενότητα μιλάμε; Για την ενότητα που έφαγε τον ιδρυτή του ΣΥΡΙΖΑ; Ή για αυτήν που θέλει να φάει πρόεδρο εκλεγμένο πριν από 11 μήνες και βαφτίζομαι διχαστικός ενώ παρέλαβα διχασμό».

Ο κ. Κασσελάκης ισχυρίστηκε πως ο ΣΥΡΙΖΑ το 2023 φοβήθηκε να πει θέλω να κυβερνήσω, θέλω να εφαρμόσω το δικό μου πρόγραμμα και άσκησε δριμεία κριτική στην κυβέρνηση της ΝΔ, λέγοντας ότι «καταρρέει υπό το βάρο της αλαζονείας και των ψεμάτων».

«Να μην γίνουμε ο χρήσιμος ηλίθιος της κυβέρνησης Μητσοτάκη», τόνισε ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ και παραδέχθηκε ότι δεν περιμένει να συμφωνούν όλοι σε όλα.

Κατά των νέων εκλογών, αλλά και της αλλαγής ονόματος τάχθηκε στην τοποθέτησή του κατά τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής, ο πρόεδρος της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Νίκος Παππάς.

Απευθυνόμενος πρώτα στον πρόεδρο, Στέφανο Κασσελάκη τόνισε ότι «όταν υπάρχει φωτιά, δεν πρέπει να τη βοηθάς να φουντώνει, αλλά να σβήνει». «Εδώ υπάρχουν σύντροφοι, όχι εντελλόμενα. Αλλά και σύντροφοι, που κάνουν μεγάλα λάθη, αξιοποιώντας τη δυνατότητα του δημοσίου λόγου», είπε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας πως οι αποφάσεις τους «δεν βρήκαν χώρο στον δημόσιο λόγο», αλλά «ξεκίνησε η λαθολογία, η αίσθηση ότι πάμε να τελειώσουμε λογαριασμούς με το παρελθόν».

«Δεν βλέπω υπονομευτές ή εντελλόμενα συμφερόντων», δήλωσε ο Ν. Παππάς ενώ απηύθυνε έκκληση «στην αντίθετη άποψη να μην αποδίδουμε αλλότρια κίνητρα». «Δεν μπορούν, επίσης, να υπάρχουν και προειλημμένες αποφάσεις για διαφωνίες», εκφράζοντας την άποψη ότι δεν πρέπει να αλλάξει το όνομα του κόμματος.

 «Ζούμε την αποσάθρωση του ΣΥΡΙΖΑ, οργανωτική, πολιτική αλλά και αξιακή», ανέφερε στην ομιλία του στην Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ο πρώην πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος, Σωκράτη Φάμελλος.

Στην ομιλία του μεταξύ άλλων ανέφερε: «Ζούμε την κορύφωση μίας μεγάλης πολιτικής κρίσης στο κόμμα μας. Τη Δευτέρα το κόμμα μας δεν θα είναι ίδιο. Να μιλήσουμε ειλικρινά για να διασφαλίσουμε την ύπαρξή του. Αλλιώς είναι κοντά οι μέρες που δεν θα υπάρχει ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και το σύστημα εξουσίας θα έχει πετύχει το στόχο του.

Γίνεται μεγάλη κουβέντα για ένα υποθετικό σχέδιο ρευστοποίησης και κινδύνου της αυτόνομης ύπαρξης του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν βλέπουμε τι γίνεται γύρω μας; Η ρευστοποίηση στον ΣΥΡΙΖΑ έχει προηγηθεί. Τώρα ζούμε την αποσάθρωση του ΣΥΡΙΖΑ, οργανωτική, πολιτική αλλά και αξιακή».

  Αναφέρθηκε στην αντικατάστασή στην προεδρία της Κοινοβουλευτικής Ομάδας: «Η εσωστρέφεια κορυφώθηκε με την αναίτια κρίση στην Κοινοβουλευτική Ομάδα, κατά παράβαση του κανονισμού της ΚΟ και χωρίς σύμφωνη γνώμη της ΠΓ, μία προσωπική επιλογή του προέδρου, αδικαιολόγητη, που τροφοδοτεί σενάρια σκοπιμότητας, και τελικά υπονομεύει και αποδυναμώνει τη δράση μας σε μια περίοδο που οφείλουμε να είμαστε πιο δυνατοί από ποτέ».

«Μόνη λυτρωτική λύση να πάμε σε νέες εκλογές προέδρου», ανέφερε στην ομιλία της η Όλγα Γεροβασίλη, η οποία άσκησε σκληρή κριτική στον Στέφανο Κασσελάκη, καταλογίζοντας του «αμετροέπεια και προσβολές».

Ανέφερε η κ. Γεροβασίλη στην ομιλία της: «Λάθη πολιτικής και πολιτικών σχεδιασμών συγχωρούνται, αλλά το να πορεύεσαι χωρίς ήθος και αξίες δεν συγχωρείται. Ακούμε για ενότητα, σύνθεση, υπευθυνότητα κλπ, αλλά τα εννοούμε όλα αυτά; Απειλές, διχασμό, απρέπεια, κακία ακούσαμε σήμερα από τον πρόεδρο. Ακούσαμε και προσβολές. Δεν έχουν αυτά σχέση με τις αξίες της Αριστεράς. Το νέο δεν είναι ηλικιακό. Είναι ιδεολογικό. Χωρίς τις ίδιες αξίες και χωρίς σεβασμό τίποτα δεν μπορεί να είναι νέο. Οκτακόσια "εγώ" είχε η ομιλία του προέδρου και ελάχιστα "εμείς". Αμετροέπεια να λέει ο πρόεδρος ότι έλιωσε σόλες στη χώρα έναν χρόνο, όταν εμείς έχουμε λιώσει χρόνια πολλά σόλες γι' αυτό το κόμμα και από ένα μικρό κόμμα έγινε κυβέρνηση.

Στο Συνέδριο ποτέ δεν υποχώρησα. Το Συνέδριο αποφάσισε να μην γίνουν εκλογές. Πολλά από εκείνα που είχα επισημάνει τότε ισχύουν δυστυχώς και σήμερα. Σεβάστηκα την απόφαση του Συνεδρίου και δήλωσα ότι θα δώσουμε τη μάχη των ευρωεκλογών ενωμένοι. Στο νομό μου στην Άρτα είχαμε το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ελλάδα αντίθετα με πολλούς άλλους νομούς και ακούσαμε σήμερα ότι δεν κάναμε τίποτα στις εκλογές».

Νωρίτερα κείμενο αμφισβήτησης του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Στέφανου Κασσελάκη που θα καταθέσουν στην Κεντρική Επιτροπή του κόμματος έδωσαν στην δημοσιότητα 99 μέλη του καθογηγητικού οργάνου. 

Στο κείμενο ασκούν σκληρή κριτική στον Στέφανο Κασσελάκη για τις ενέργειές του τους τελευταίους μήνες καταλογίζοντας του την ευθύνη για την εσωστρέφεια που επικρατεί στο κόμμα. Το κείμενο καταλήγει ότι "στην δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα" και καλεί τον κ. Κασσελάκη να πάρει την πρωτοβουλία για την προσφυγή στην κομματική βάση.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ο πρόεδρος του κόμματος, Στέφανος Κασσελάκης, οφείλει επιτέλους να αναλάβει την ευθύνη και να προκηρύξει εκλογές Προέδρου. Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα».

Κατόπιν τούτου είναι ανοικτό εάν οι 99 στην περίπτωση που δεν δεχθεί ο κ. Κασσελάκης την πρόταση τους καταθέσουν πρόταση μομφής στην συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής.

Στους υπογράφοντες είναι και οι βουλευτές Όλγα Γεροβασίλη, Κατερίνα Νοτοπούλου, Συμεών Κεδίκογλου, Διονύσης Καλαματιανός. Σημειώνεται ότι παρόμοια πρόθεση έχει εκφράσει και ο Παύλος Πολάκης με δικό του σκεπτικό που δεν ταυτίζεται με τους 99.

Επί της διαδικασίας για την κρίση επί της πρότασης μομφής, η Κεντρική Επιτροπή, με ψηφοφορία αποφάσισε ότι η ψηφοφορία θα γίνει τελικά με κάλπη την Κυριακή από τις 10:00 έως τις 13:00. Η πρόταση για μυστική ψηφοφορία πέρασε με 122 έναντι 90 που ζητούσε ονομαστική. Συνολικά παρόντα ήταν 212 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής[2].

 

δ.       Εν προκειμένω, επί της διαδικασίας σε σχέση με το Καταστατικό 

Αναγκαίο προαπαιτούμενο για την κατάφαση της εγκυρότητας των όποιων συλλογικών οργανικών πολιτικών πρωτοβουλιών ή εξελίξεων είναι η νομική τους υπόσταση και η νομική τους βασιμότητα, νοούμενης ως τέτοιας της άντλησης της νομιμοποίησής τους από το Καταστατικό του Κόμματος και τις διατάξεις του.

Κατ’ αρχάς, οι παράγραφοι 4 και 5 του αρ 20 του Καταστατικού ορίζουν ότι: «4… Ο/Η πρόεδρος λειτουργεί στο πλαίσιο των αποφάσεων της Κεντρικής Επιτροπής. Σε περίπτωση άρσης της εμπιστοσύνης της Κεντρικής Επιτροπής από το 50% +1 των μελών της προς τον πρόεδρο συγκαλείται έκτακτο συνέδριο.

5. Η προκήρυξη του συνεδρίου, η οργάνωση της προσυνεδριακής διαδικασίας, τα προσυνεδριακά κείμενα και το μέτρο αντιπροσώπευσης είναι αρμοδιότητες της Κεντρικής Επιτροπής».

Από τις παραπάνω διατάξεις του Καταστατικού του ΣΥΡΙΖΑ προκύπτει ότι δεν ρυθμίζεται ειδικά και συγκεκριμένα:

(α) ούτε η αρμοδιότητα ή το τεκμήριο αρμοδιότητας της Κεντρικής Επιτροπής, να αποφασίζει για την ακολουθητέα διαδικασία επί τυχόν πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης (έτσι την αναφέρει το κείμενο του Καταστατικού, βλ αρ 20§4 και όχι «πρόταση μομφής», όπως διαδίδεται από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας αλλά και τα στελέχη του Κόμματος), και

(β) ούτε in concreto η ακολουθητέα διαδικασία με την οποία η Κεντρική Επιτροπή αποφασίζει επί της πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης (έτσι την αναφέρει το κείμενο του Καταστατικού, βλ αρ 20§4 και όχι «πρόταση μομφής», όπως διαδίδεται από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας αλλά και τα στελέχη του Κόμματος). 

 

Εκκινώντας από το δεύτερο ζήτημα, με μια ανάγνωση του αρ 20§4 του Καταστατικού, που ορίζει ότι «Σε περίπτωση άρσης της εμπιστοσύνης της Κεντρικής Επιτροπής από το 50% +1 των μελών της προς τον πρόεδρο συγκαλείται έκτακτο συνέδριο» διαπιστώνεται ότι:

- Η Κεντρική Επιτροπή μπορεί να άρει την εμπιστοσύνη της στον Πρόεδρο.

Η διάταξη εμφανίζει εκτιμητέα παραδοξότητα, καθόσον εκ του αρ 20§3 του Καταστατικού ορίζεται ότι ο Πρόεδρος εκλέγεται σε πανελλαδικό επίπεδο με καθολική ψηφοφορία όλων των μελών, με ενιαία λίστα και σε χωριστή κάλπη από τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής. Συνεπώς, ο Πρόεδρος απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της πλειοψηφίας των μελών, ως διακριτό ατομικό όργανο του κόμματος. Δεν αποτελεί μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, δεν απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της Κεντρικής Επιτροπής, ουδέ το Καταστατικό προβλέπει δόση ψήφου εμπιστοσύνης στον Πρόεδρο, από τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής, ώστε να νοείται η εκ των υστέρων άρση της -μηδέποτε!- δοθείσας εμπιστοσύνης. Εν πάση περιπτώσει, εν προκειμένω δεν σχολιάζεται το εύστοχο ή μη των καταστατικών διατάξεων. Ειρήσθω εν παρόδω επισημαίνεται η λειτουργική αστοχία των καταστατικών προβλέψεων, οπότε το συγκεκριμένο ζήτημα αφήνεται να διευθετηθεί από το έχων την αρμοδιότητα τακτικό Συνέδριο, κρατώντας μόνο το δικαίωμα άρσης της εμπιστοσύνης της Κεντρικής Επιτροπής προς τον πρόεδρο.

- Προϋπόθεση για την άρση της εμπιστοσύνης είναι η απόλυτη πλειοψηφία των μελών της Κεντρικής Επιτροπής (50%+1 μέλος).

Το Καταστατικό ορίζει ως προϋπόθεση την άρση της εμπιστοσύνης από το 50%+1 μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, ώστε γενόμενης δεκτής της πρότασης να προκηρυχθεί έκτακτο συνέδριο.

Δεν προσδιορίζει, όμως, εάν το 50%+1 αποτελεί προϋπόθεση για την κατάθεση ή και τη συζήτηση της προτάσεως ή, αντιθέτως, εάν η πρόταση μπορεί να υπογράφεται από οποιοδήποτε αριθμό μελών, αλλά θα πρέπει να τύχει της αποδοχής από το 50%+1[3]. Όπως και δεν προσδιορίζει με ποια διαδικασία καταγράφεται και πιστοποιείται το ποσοτικό κριτήριο του 50%+1. Με μυστική ή φανερή ψηφοφορία; Με ενιαία ή με χωριστές λίστες;  

 

Παρεμπιπτόντως, εντύπωση προκαλεί, ότι οι διαφωνήσαντες επέλεξαν να κινηθούν με τη διάταξη του αρ 20§4 του Καταστατικού, και όχι με τη διάταξη του αρ 21§2 του Καταστατικού και τούτο διότι, ναι μεν οι δυο διατάξεις επί της ουσίας τάσσουν τις ίδιες προϋποθέσεις (πλειοψηφία της Κεντρικής Επιτροπής) και το ίδιο αποτέλεσμα (προσφυγή σε έκτακτο συνέδριο) με συνέπεια να αλληλοκαλύπτονται κατ’ αποτέλεσμα, πλην όμως, η διάταξη του αρ 20§4 δεν τάσσει την χρονική προθεσμία του αρ 21§3 του Καταστατικού (σύγκληση εκτάκτου συνεδρίου εντός 3 μηνών) ούτε και παραπέμπει σε αυτήν, και τούτο, διότι εν προκειμένω, δεν τέθηκε αίτημα σύγκλησης εκτάκτου συνεδρίου αλλά τέθηκε διακριτή πρόταση άρσης της εμπιστοσύνης, η οποία, ναι μεν άγει στο ίδιο αποτέλεσμα (έκτακτο συνέδριο), πλην όμως, χωρίς τον προσδιορισμό της προθεσμίας των τριών μηνών. 

Και αφενός μεν, βασιμά πιθανολογείται ότι τα κίνητρα όσων ισχυρίζονται ότι ήραν την εμπιστοσύνη τους στο πρόσωπο του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, ήταν η ξεκάθαρη πολιτική στόχευσή του, ως υπαιτίου όλων, όσα του καταλογίζουν, εξ ου και η υιοθέτηση ορολογίας («πρόταση μομφής») που δεν γνωρίζει το Καταστατικό, αφετέρου όμως, δεν μπορεί να παροράται, ότι με την επιλογή τους ανέλαβαν τον κίνδυνο μακρόχρονης εσωκομματικής διαμάχης, ελλείψει σαφούς καταστατικής προθεσμίας, για την προκήρυξη εκτάκτου συνεδρίου, στην εν λόγω περίπτωση.    

Προς άρση του αδιεξόδου, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί, είτε ότι και το έκτακτο συνέδριο θα πρέπει κατ’ αναλογία να γίνει εντός της ιδίας προθεσμίας του αρ 21§3 (δηλαδή, εντός 3 μηνών), είτε ότι αναζητάται το όργανο με την αποφασιστική αρμοδιότητα να αποφανθεί επί των προκυψάντων ζητημάτων. 

Κι έτσι, φτάνουμε στο πρώτο ζήτημα που ετέθη παραπάνω: 

Ποιο όργανο έχει την αποφασιστική αρμοδιότητα να αποφασίζει για για όλα αυτά τα ζητήματα; 

 

Ως προς το πρώτο ζήτημα (αρμοδιότητα ή τεκμήριο αρμοδιότητας της Κεντρικής Επιτροπής, να αποφασίζει για την ακολουθητέα διαδικασία επί τυχόν πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης) λεκτέα τα κάτωθι:

Δεν θα μπορούσε να ανακύψει αυτή η διάσταση του προβλήματος, είτε εάν η Κεντρική Επιτροπή είχε την καταστατική αρμοδιότητα, είτε εάν το Καταστατικό του Κόμματος ίδρυε τεκμήριο αρμοδιότητας της Κεντρικής Επιτροπής να αποφασίζει για κάθε ζήτημα, που δεν προβλέπεται ειδικά στο Καταστατικό, με την τυχόν πλειοψηφία που θα είχε επιλέξει το Συνέδριο ή έστω, να αποφασίζει την ακολουθητέα διαδικασία επί τυχόν πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου.

 

-              Τι είναι, όμως, το τεκμήριο αρμοδιότητας;

Το τεκμήριο αρμοδιότητας εφαρμόζεται σε περιπτώσεις όπου η νομοθεσία (εν προκειμένω, το Καταστατικό) δεν ορίζει ρητά ποιο όργανο είναι αρμόδιο. Σε αυτή την περίπτωση, η αρμοδιότητα «τεκμαίρεται» ότι ανήκει στο όργανο που έχει την πιο άμεση ή γενική σχέση με το ζήτημα.

Συναντώνται πλείστες περιπτώσεις εφαρμογής του τεκμηρίου αρμοδιότητας, όπως:

-           Στη Δημόσια Διοίκηση:

Στη δημόσια διοίκηση, το τεκμήριο αρμοδιότητας συνήθως σημαίνει ότι, αν δεν υπάρχει σαφής νομοθετική διάταξη, η αρμοδιότητα ανήκει στο γενικότερο ή ανώτερο διοικητικό όργανο. Για παράδειγμα, εάν δεν ορίζεται ποια υπηρεσία είναι αρμόδια για την επίλυση ενός διοικητικού θέματος, τότε η αρμοδιότητα μπορεί να ανήκει στο κεντρικό διοικητικό όργανο ή στον υπουργό. Στο Ελληνικό Δίκαιο το τεκμήριο νομοθετικής αρμοδιότητας το έχει η Βουλή των Ελλήνων (αρ 70 Συντάγματος), το τεκμήριο διοίκησης τοπικών υποθέσεων το έχουν οι ΟΤΑ (αρ 102 Συντάγματος) κλπ.

-           Δικαστική Εξουσία:

Το τεκμήριο αρμοδιότητας λειτουργεί ως εργαλείο για τον καθορισμό του δικαστηρίου που έχει τη δικαιοδοσία να εκδικάσει μια υπόθεση. Αν η νομοθεσία δεν προσδιορίζει ρητά τη δικαιοδοσία ενός δικαστηρίου, το τεκμήριο μπορεί να δίνει την αρμοδιότητα στο γενικότερο δικαστήριο ή στο δικαστήριο πρώτης βαθμίδας (πχ τεκμήριο αρμοδιότητας Μονομελούς Πρωτοδικείου σε υποθέσεις ασφαλιστικών μέτρων, αρ 683§1 ΚΠολΔ).

-           Ευρωπαϊκό και Διεθνές Δίκαιο:

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το τεκμήριο αρμοδιότητας μπορεί να λειτουργεί υπέρ των κρατών-μελών, όταν η αρμοδιότητα δεν έχει μεταβιβαστεί ρητά στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τις Συνθήκες. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη-μέλη διατηρούν την αρμοδιότητα σε θέματα που δεν έχουν σαφώς μεταφερθεί στην ΕΕ (βλ αρ 2, 3, 4 και 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την αρχή της δοτής αρμοδιότητας, τις Αποκλειστικές αρμοδιότητες της ΕΕ, τις συντρέχουσες αρμοδιότητες της ΕΕ και τις υποστηρικτικές αρμοδιότητες της ΕΕ).

Το τεκμήριο αρμοδιότητας είναι σημαντικό, γιατί συμβάλλει στην αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιότητας μεταξύ διαφόρων οργάνων και ενισχύει την ομαλή λειτουργία του κράτους και των θεσμών. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει αντιπαραθέσεις όταν υπάρχει διχογνωμία σχετικά με την ερμηνεία του.

 

Εν προκειμένω, από το κείμενο του Καταστατικού προκύπτει ότι η Κεντρική Επιτροπή δεν έχει την καταστατική αρμοδιότητα, να αποφασίζει και μάλιστα, για κάθε ζήτημα, που δεν προβλέπεται ειδικά στο Καταστατικό, με την τυχόν πλειοψηφία που θα είχε ορίσει στο Καταστατικό το Συνέδριο ή έστω, να αποφασίζει την ακολουθητέα διαδικασία, επί τυχόν πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου.

Ούτε το Καταστατικό του Κόμματος ιδρύει τεκμήριο αρμοδιότητας της Κεντρικής Επιτροπής να αποφασίζει και μάλιστα, για κάθε ζήτημα, που δεν προβλέπεται ειδικά στο Καταστατικό, με την τυχόν πλειοψηφία που θα είχε ορίσει στο Καταστατικό το Συνέδριο ή έστω, να αποφασίζει την ακολουθητέα διαδικασία επί τυχόν πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου.

Και ναι μεν το αρ 16 του Καταστατικού ορίζει ότι «Η Κεντρική Επιτροπή αποτελεί το ανώτερο πολιτικό όργανο» (αρ 16§1 εδαφ 1) του κόμματος και συγκεκριμένα, είναι ένα πολυπρόσωπο διαρκές πολιτικό όργανο, με θητεία 3 ετών (εφόσον το Συνέδριο εγκρίνει τις υποψηφιότητες για την Κεντρική Επιτροπή -βλ αρ 20§2- τούτο σημαίνει ότι οι εκλογές για την ανάδειξη των μελών της μπορούν να γίνουν μόνο μετά από έγκριση του Συνεδρίου που γίνεται κάθε τρία χρόνια, βλ αρ 20§1), πλην όμως, προκύπτει ότι είναι όργανο εκτελεστικό των αποφάσεων του Συνεδρίου (αρ 16§1 εδαφ 2), έχει συγκεκριμένες αποφασιστικές αρμοδιότητες[4], που αφορούν τη λειτουργία του οργανισμού του ΣΥΡΙΖΑ αλλά είναι μη κρίσιμες και μη εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση, όπως αυτές προσδιορίζονται κυρίως στο αρ 16 του Καταστατικού (και διάσπαρτα σε άλλες διατάξεις) και τέλος, έχει συγκεκριμένες οργανωτικές αρμοδιότητες (όπως πχ την προκήρυξη του συνεδρίου, την οργάνωση της προσυνεδριακής διαδικασίας, τα προσυνεδριακά κείμενα και το μέτρο αντιπροσώπευσης, βλ αρ 20§5).

Από το σύνολο των διατάξεων του Καταστατικού, δεν απονέμεται στην Κεντρική Επιτροπή αρμοδιότητα ή τεκμήριο αρμοδιότητας, να αποφασίζει για την ακολουθητέα διαδικασία επί τυχόν πρότασης άρσης της εμπιστοσύνης.

 

Εντούτοις, υπάρχουν σαφείς αποφάσεις του Συνεδρίου, οι οποίες έγιναν διατάξεις του Καταστατικού και αναδεικνύουν τα κριτήρια της εφαρμογής συγκεκριμένων, κατά περίπτωση, ακολουθητέων διαδικασιών. 

Έτσι, βλέπουμε ότι, στις περιπτώσεις που το Συνέδριο ήθελε, όρισε ρητά ότι η ψηφοφορία θα είναι μυστική. Επί παραδείγματι, στο αρ 49§1 ορίστηκε σαφώς ότι η εκλογή των οργάνων και των αντιπροσώπων στα συνέδρια και στις συνδιασκέψεις γίνεται με μυστική ψηφοφορία και με ενιαίο τρόπο. Στην παρ 3 του ιδίου άρθρου ορίστηκε ότι «Το κόμμα ενθαρρύνει την ενιαία λίστα στις διαδικασίες εκλογής» και στην παρ 4 ορίστηκε ότι «Η εκλογή με χωριστά ψηφοδέλτια (λίστες) επιτρέπεται στις περιπτώσεις όπου το αργότερο ως την έναρξη του εσωκομματικού διαλόγου στο αντίστοιχο επίπεδο (συνέδριο, νομαρχιακή συνδιάσκεψη, εκλογοαπολογιστική συνέλευση ΟΜ) έχει κατατεθεί διακριτό κείμενο πολιτικών θέσεων (πλατφόρμα), είτε αντιπαραθετικά είτε συμπληρωματικά προς την εισήγηση». Αντιστοίχως, στο αρ 50§2 ορίστηκε ότι η ψήφος στις προκριματικές εκλογές είναι μυστική. 

Απεναντίας, δεν ορίστηκαν προϋποθέσεις μυστικότητας, ούτε για την κατ’ εξαίρεση σύγκληση της Κεντρικής Επιτροπής (αρ 16§7), ούτε για την πρόταση άρσης της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου, που τίθεται στο πλαίσιο λειτουργίας της Κεντρικής Επιτροπής.

Σε σχέση με το όλο πνεύμα που φαίνεται να διαπνέει το Καταστατικό η συγκεκριμένη επιλογή είναι εύλογη: 

Στις διαδικασίες εκλογής οργάνων και μάλιστα, σε συγκεκριμένα επίπεδα εσωκομματικού διαλόγου, το Καταστατικό καθορίζει (σχεδόν εξαντλητικά) την διαδικασία και κατοχυρώνει τη μυστικότητα της ψηφοφορίας.

Όμως η πρόταση άρσης της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου δεν είναι διαδικασία εκλογής οργάνου και επομένως, δεν καλύπτεται από την αντίστοιχη πρόβλεψη μυστικότητας. Δεν είναι ούτε και μπορεί να λογιστεί προκριματική εκλογή, εφόσον και δεκτή γενόμενη, θα άγει σε προκήρυξη εκτάκτου συνεδρίου και δεν θα προκρίνει υποψηφιότητα κανενός προσώπου για κανένα όργανο. 

Κατόπιν τούτων, και κατ’ αντιστοιχία προς ό,τι ισχύει σε πολιτειακό επίπεδο[5], βάσιμα μπορεί να υποστηριχτεί ότι η διαδικασία έγκρισης ή απόρριψης της πρότασης άρσης εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου, ως διαδικασία έχυσα πολιτικά χαρακτηριστικά, διενεργείται με φανερή ψηφοφορία, εφόσον δεν ορίζεται άλλως στο Καταστατικό.

Εξάλλου και εξ αντιδιαστολής, ακόμα κι αν ήθελε υποτεθεί ότι η διαδικασία έγκρισης ή απόρριψης της πρότασης άρσης εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου μπορεί να διενεργηθεί και με μυστική ψηφοφορία, παρόλη την έλλειψη σχετικής πρόβλεψης στο Καταστατικό, τούτο, θα αναδείκνυε προβληματικό έλλειμμα του Καταστατικού, εφόσον στερεί από την τυχόν μειοψηφία της Κεντρικής Επιτροπής (πολλώ δε μάλλον από τον φερόμενο ως υπαίτιο, για όλα όσα του καταλογίζονται, Πρόεδρο) το δικαίωμα να ζητήσει την διεξαγωγή φανερής ψηφοφορίας, έστω και υπό την προϋπόθεση, ότι το αντίστοιχο αίτημα (ήτοι, το αίτημα για τη διεξαγωγή ονομαστικής ψηφοφορίας) υποβάλλεται από συγκεκριμένο αριθμό μελών της Κεντρικής Επιτροπής, κατ’ αναλογία, επίσης, προς τα πολιτειακά ισχύοντα[6].

 

ε.        Επί της ουσίας και εν κατακλείδι

Το αρ 16 παρ 13 του Καταστατικού ορίζει ότι για όλα τα σημαντικά ζητήματα της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ γίνεται συζήτηση και λαμβάνονται αποφάσεις από τα μέλη του Κόμματος. Η Κεντρική Επιτροπή, με εισηγήσεις της, τα θέτει στις ΟΜ, οι οποίες τα συζητούν στις συνελεύσεις τους και αποφασίζουν με ψηφοφορία.

Εν προκειμένω, στο κείμενο της πρότασης μομφής εντοπίζεται το παρακάτω απόσπασμα:

«Με ευθύνη του Προέδρου ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ από κόμμα της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, ανοικτό στην κοινωνία και πόλο προοδευτικής διακυβέρνησης, μετατρέπεται σε ένα κόμμα καρικατούρα με δεξιές αποχρώσεις.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ με ευθύνη του Προέδρου δεν επιτελεί τον συνταγματικό του ρόλο που είναι η άσκηση δομικής αντιπολίτευσης και η δημιουργία εναλλακτικού πόλου προοδευτικής διακυβέρνησης.

Γιατί ο Πρόεδρος δεν εφαρμόζει την απόφαση του τέταρτου Συνεδρίου που μιλάει για κοινή εκλογική συμπόρευση των προοδευτικών δυνάμεων. Οι εκφράσεις του περί συνεργασίας κουρελού ή συνεργασία της διαπλοκής τον καθιστούν πρόσωπο που δεν μπορεί να υπηρετήσει την απόφαση αυτή στα πλαίσια της ευρύτερης ανασύνθεσης των προοδευτικών δυνάμεων». 

Μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο των αποφάσεων του 4^ου συνεδρίου[7] αναδεικνύει μια σειρά από προβλήματα ουσίας στην παραπάνω τοποθέτηση. Ειδικότερα, η πολιτική απόφαση του 4^ουσυνεδρίου αναφέρει επί λέξει ότι:

«Το Συνέδριό μας συνδυάζεται ιδεολογικά και προγραμματικά με την προετοιμασία μας για τη μάχη των Ευρωεκλογών του Ιουνίου 2024, που είναι ίσως οι πιο κρίσιμες των τελευταίων δεκαετιών, λόγω των πολλών κρίσεων, με τις οποίες η Ευρώπη ως σύνολο και ειδικότερα η Ε.Ε., είναι αντιμέτωπη και την διευρυνόμενη αποστασιοποίηση των Ευρωπαίων πολιτών από το σημερινό ευρωπαϊκό οικοδόμημα των μεγάλων ανισοτήτων, ιδιαίτερα ανάμεσα στο Βορρά και το Νότο, αλλά και της απουσίας στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε., που ανέδειξε ο πόλεμος στην Ουκρανία και τη Γάζα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία θα δώσει τη μάχη αυτή εμμένοντας ότι η θέση και το μέλλον της Ελλάδας είναι μέσα σε μια ενωμένη Ευρώπη των λαών και των πολιτών της, ικανή να προστατεύσει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και να πρωταγωνιστήσει τόσο στην πανευρωπαϊκή συνεργασία, όσο και στην παγκόσμια, ως αυτόνομος πόλος ειρήνης, σταθερότητας και κοινής ευημερίας. Η ριζική αλλαγή πορείας της Ε.Ε. σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι στον αντίποδα της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς και της εθνικιστικής Ακροδεξιάς, που πρέπει να ηττηθούν στις ευρωεκλογές του Ιουνίου. Αντιθέτως, ενισχυμένες πρέπει να βγουν οι δυνάμεις της  ευρωπαϊκής Αριστεράς και του ευρύτερου προοδευτικού χώρου, των οποίων η συμπόρευση απαιτείται, ώστε να υπάρξει εναλλακτική πρόταση πραγματικής σύγκλισης και αλληλεγγύης, μακριά από ανεδαφικές αντιλήψεις για Ευρώπη φρούριο, πολύ περισσότερο που το σύνορο της Ε.Ε. με τον αναπτυγμένο κόσμο είναι η Μεσόγειος.

[…]

Αποτελεί καθήκον των προοδευτικών δυνάμεων να δοθεί μια πολυεπίπεδη μάχη, ώστε να αναδειχθεί το όραμα και ο στόχος μιας άλλης, κοινωνικά δίκαιης και αλληλέγγυας Ευρώπης, με περισσότερη Δημοκρατία, δικαιοσύνη, ελευθερίες και δικαιώματα.

Σε αυτή τη μάχη, ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία,  ως το μεγαλύτερο κόμμα του προοδευτικού χώρου στην Ελλάδα, κι ένα από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη, πρέπει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο και να συμβάλει ως μια γέφυρα συνεργασίας και συμπόρευσης των αριστερών, σοσιαλιστικών και πράσινων δυνάμεων».

Από την αντιπαραβολή της πολιτικής απόφασης του 4^ου Συνεδρίου με το κείμενο της «πρότασης μομφής» προκύπτει, ότι το κείμενο της εν λόγω πρότασης εκκινεί από ψευδείς πολιτικές θέσεις, που δεν αποτέλεσαν ποτέ αποφάσεις του 4^ου συνεδρίου και οι οποίες συνιστούν, παραλλήλως, σημαντικά ζητήματα πολιτικής, όπως το ότι οι υπογράψαντες ζητούν επί της ουσίας ο ΣΥΡΙΖΑ να γίνει απλός πόλος (βλ πρόταση μομφής) και όχι ο πρωταγωνιστής (βλ πολιτική απόφαση 4^ου συνεδρίου), όχι της προοδευτικής διακυβέρνησης (βλ πρόταση μομφής) αλλά της πραγματικής σύγκλισης και αλληλεγγύης (βλ απόφαση 4^ου συνεδρίου), που απαιτείται (βλ απόφαση 4^ουσυνεδρίου) αλλά δεν εξαρτάται μόνο από τον ΣΥΡΙΖΑ (βλ πρόταση μομφής). Όπως και εκτίθεται ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ασκεί δομική αντιπολίτευση (εντύπωση προκαλεί ότι το κείμενο το υπέγραψαν και βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, οι οποίοι στις εκλογικές τους περιφέρειες διατρανώνουν ότι κάνουν ότι καλύτερο μπορούν σαν αντιπολίτευση). Όπως και τίθεται το ζήτημα της ιδεολογικής τοποθέτησης του ΣΥΡΙΖΑ εγγύτερα σε δεξιές αποχρώσεις.

Αυτά είναι σημαντικά ζητήματα της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ για τα οποία, σύμφωνα με το αρ 16 παρ 13 του Καταστατικού έπρεπε να γίνει συζήτηση και να ληφθούν αποφάσεις από τα μέλη του Κόμματος. Η Κεντρική Επιτροπή, με εισηγήσεις της, όφειλε να τα θέτει στις Οργανώσεις Μελών, οι οποίες έπρεπε να τα συζητήσουν στις συνελεύσεις τους και να αποφασίσουν με ψηφοφορία.

Εντούτοις, η Κεντρική Επιτροπή φαίνεται ότι δεν δίστασε να παραβιάσει το Καταστατικό, αντιποιήθηκε τον Καταστατικό ρόλο των Οργανώσεων Μελών, αντιποιήθηκε την αποφασιστική αρμοδιότητα των μελών του ΣΥΡΙΖΑ, που τους αποδόθηκε από το Καταστατικό και αποφάσισε να θέσει και να συζητήσει στους κόλπους της, υπό τους δικούς της όρους, και πάντως, αναρμοδίως και κατά παράβαση του αρ 16 παρ 13 του Καταστατικού και τα παραπάνω θέματα. Αποπειράται δε, δια της ψηφοφορίας που όρισε, να αποφασίσει κι επί των ως άνω θεμάτων, αγνοώντας επιδεικτικά ότι, με το ως άνω  περιεχόμενο, η φερόμενη ως «πρόταση μομφής» δεν μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο των αρμοδιοτήτων της.

Είναι, μάλλον, αποκρουστικό το θέαμα τέτοιου καταστατικού κανιβαλισμού.  

---

[1] Το ιστορικό που τέθηκε παραπάνω δημοσιεύτηκε από το euronews στη διεύθυνση https://gr.euronews.com/2024/09/07/syriza-100-meli-tis-kentrikis-epitropis-amfisbitoun-ton-stefano-kasselaki

 

[2] Βλ ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας «Η ΑΥΓΗ» στη διεύθυνση https://www.avgi.gr/politiki/492737_tin-kyriaki-proi-me-kalpi-i-psifoforia-gia-tin-protasi-momfis

[3] Αντίστοιχη πρόβλεψη εντοπίζεται στο αρ 142§1 του Κανονισμού της Βουλής που ορίζει ότι «H πρόταση δυσπιστίας πρέπει να υπογράφεται από τo ένα έκτο (1/6) τουλάχιστον των Βουλευτών και να περιλαμβάνει σαφώς τα θέματα για τα oπoία θα διεξαχθεί η συζήτηση».

[4] Ενδεικτικά αναφέρω ότι στις αποφασιστικές αρμοδιότητες της Κεντρικής Επιτροπής είναι να ιδρύει εδαφικές ή κλαδικές/ομοιοεπαγγελματικές ΟΜ και να αποφασίζει την κατάργησή τους, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει Νομαρχιακή Επιτροπή, που έχει την κατ’ αρχήν αρμοδιότητα για να λάβει τη σχετική απόφαση (βλ αρ 10), στο βαθμό και στο μέτρο που αναδεικνύει τα μέλη της Πολιτικής Γραμματείας και το Γραμματέα της (βλ αρ 16§1 εδαφ 3), εκλέγει από όλα τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ τους συνέδρους για το συνέδριο του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΚΕΑ, βλ αρ 16§4) ή με σύνθετη ενέργεια, μετά από εισήγηση του/της Γραμματέα της, ορίζει το Οργανωτικό Γραφείο, μαζί με τον/την Συντονιστή/τρια και τον/την Αναπληρωτή/τρια Συντονιστή/τρια του (αρ 17§1) κλπ.

[5] Βλ αρ 70 § 2 του Κανονισμού της Βουλής, που ορίζει ότι «2. Η ψηφοφορία είναι φανερή ή μυστική. Αν το Σύνταγμα ή ο Κανονισμός δεν προβλέπουν ρητά το αντίθετο, η ψηφοφορία είναι φανερή».

[6] Βλ αρ 72§1 Κανονισμού της Βουλής που ορίζει ότι: «1. Η ψηφοφορία με ονομαστική κλήση διεξάγεται: α) όταν υποβληθεί αίτηση, που υπογράφεται από το ένα εικοστό (1/20) του όλου αριθμού των βουλευτών».

[7] https://www.avgi.gr/politiki/478873_i-politiki-apofasi-toy-4oy-synedrioy

C-243/20 (DP & SG κατά Τράπεζα Πειραιώς AE)

Με την υπ’ αριθ 243/20 απόφασή του το ΔΕΕ (DP & SG κατά Τράπεζα Πειραιώς AE), δέχτηκε, μεταξύ άλλων, αφενός μεν ότι:

α) Το αρ 1 παρ 2 της Οδηγίας είναι διάταξη αμέσου εφαρμογής και ως τέτοια δεν απαιτείται να ενσωματωθεί αμέσως ή εμμέσως στις εσωτερικές έννομες τάξεις των κρατών μελών,

β) ότι για τους ΓΟΣ που κείνται εκτός του πεδίου εφαρμογής της Οδηγίας, δεν εφαρμόζεται η Οδηγία και

γ) ότι ο επίδικος ΓΟΣ περί αποπληρωμής του ποσού εκάστης τοκοχρεολυτικής δόσης με βάση την εκάστοτε τρέχουσα τιμή πώλησης του νομίσματος χορήγησης, εφόσον κρίνεται από τα δικαστήρια ως δηλωτικός του άρθρου 291 ΑΚ, δεν ελέγχεται ως προς την τυχόν καταχρηστικότητά του.

Ωστόσο, αφετέρου, με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τρόπο, θεώρησε εξίσου ότι:

α) Παρέχεται στα κράτη μέλη ευρεία διακριτική ευχέρεια θέσπισης και διατήρησης αυξημένου επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, υπό την ισχύ του αρ 8 της Οδηγίας 93/13, και

β) Ότι σε περίπτωση που ο εθνικός νομοθέτης έχει πράγματι θεσπίσει ή διατηρήσει αυξημένο επίπεδο προστασίας για τους καταναλωτές, τότε η προστασία που παρέχεται από το αρ 8 της Οδηγίας μπορεί να άγει σε κρίση περί καταχρηστικότητας και τις ρήτρες, οι οποίες κατ' αρχήν κείνται εκτός του πεδίου εφαρμογής της Οδηγίας δυνάμει του αρ 1 παρ 2.

Στο σημείο τούτο σημειώνεται ότι:

α) Η ΟλΑΠ 4/2019 δεν ερεύνησε το τυχόν αυξημένο επίπεδο προστασίας που θεσπίζει ο Ν. 2251/1994, πράγμα που ερευνήθηκε μόνο από την άποψη της μειοψηφίας. Η πλειοψηφία στάθηκε στο αρ 1 παρ 2 της Οδηγίας το οποίο θεώρησε εμμέσως εισαχθέν στην ελληνική έννομη τάξη δια του αρ 2 παρ 6 του Ν. 2251/1994 και διαπιστώνοντας τον ΓΟΣ ως δηλωτικό του άρθρου 291 ΑΚ, απέρριψε την αναίρεση. Με τον τρόπο που έκρινε αρκέστηκε σε λιγότερα από όσα η Οδηγία απαιτεί, προβαίνοντας σε παραβίαση του αρ 8 της Οδηγίας.

β) Η ΑΠ 948/2021, δεχόμενη αντίστροφο καταναλωτικό πρότυπο (αναφερόμενη στον επιμελή και αυτοπροστατευόμενο καταναλωτή, αντί του απρόσεκτου ως προς την ενημέρωσή του, αλλά διαθέτοντα τη μέση αντίληψη κατά το σχηματισμό της δικαιοπρακτικής του απόφασης, καταναλωτή, όπως τούτο το είχε δεχτεί η ΑΠ 430/2005), δεν ερεύνησε το τυχόν αυξημένο επίπεδο προστασίας που θεσπίζει ο Ν. 2251/1994. Στάθηκε στο αρ 1 παρ 2 της Οδηγίας το οποίο θεώρησε εμμέσως εισαχθέν στην ελληνική έννομη τάξη δια του αρ 2 παρ 6 του Ν. 2251/1994 και διαπιστώνοντας τον ΓΟΣ ως δηλωτικό του άρθρου 291 ΑΚ, απέρριψε την αναίρεση. Με τον τρόπο που έκρινε αρκέστηκε σε λιγότερα από όσα η Οδηγία απαιτεί, προβαίνοντας σε παραβίαση του αρ 8 της Οδηγίας.

γ) Η άποψη ότι ο εθνικός νομοθέτης θέσπισε αυξημένο επίπεδο προστασίας έχει υιοθετηθεί στην ΟλΑΠ 13/2015, στην μειοψηφία της ΟλΑΠ 4/2019 και ήδη στην άποψη της πλειοψηφίας του Πολυμελούς Πρωτοδικείου της Αθήνας, που απέστειλε το προδικαστικό ερώτημα.

Με τα δεδομένα αυτά, λοιπόν, εκτιμάται ότι η ως άνω απόφαση του ΔΕΕ δεν έλυσε το ζήτημα, ούτε υπέρ, ούτε κατά των καταναλωτών, αλλά άνοιξε ένα -σχεδόν- νέο πεδίο δικαιϊκής αντιπαράθεσης, με νέα ζητούμενα, τα οποία θα κριθούν σε πρώτη φάση από το ΠΠρΑθ στη συζήτηση που αναμένεται να προσδιοριστεί εκ νέου. Ως εκ τούτου όλα τα φώτα στρέφονται εκεί.

Πληθωρισμός και επιτόκια

Η συντριπτική πλειοψηφία των δανειοληπτών έλαβαν δάνειο, είτε σε ευρώ, είτε εκφρασμένα σε άλλα νομίσματα (όπου ως κατάληξη ήταν πάντα η χορήγηση του δανείσματος σε ευρώ) με κυμαινόμενο επιτόκιο.

Σύμφωνα με την παρ 2 υποπαρ α) περ iv του Κεφαλαίου Β της ΠΔΤΕ 2501/2002, όπως αυτή εξειδικεύτηκε με την παρ 2β της ΕΤΠΘ 178/19-07-2004, η µεταβολή του κυµαινοµένου επιτοκίου έπρεπε να συνδέεται αποκλειστικά µε δείκτες γενικού και ευρέως προσβάσιµου επιτοκιακού χαρακτήρα, όπως παρεµβατικά επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, euribor, απόδοση οµολόγων, βραχυπρόθεσµων τίτλων, κτλ, οι οποίοι πρέπει να αναφέρονται ρητά στη σύµβαση.

Εντούτοις, στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι τράπεζες, παραβιάζοντας τις παραπάνω επιταγές περί σαφούς προσδιορισμού των επιτοκίων, έχουν περιλάβει όρους στις δανειακές συμβάσεις, σύμφωνα με τους οποίους, ως λόγοι μεταβολής του επιτοκίου συμφωνήθηκαν "οι συνθήκες της χρηματαγοράς, το κόστος του χρήματος, ο γενικός και ειδικός πιστωτικός κίνδυνος, η διακύμανση του πληθωρισμού κλπ".

Δηλαδή, αντί των ειδικών και αριθμητικά μετρήσιμων κριτηρίων που προέβλεπαν οι παραπάνω διατάξεις, οι τράπεζες επέλεξαν και εισήγαγαν αόριστα κριτήρια, μη αριθμητικά μετρήσιμα που μπορούν να λάβουν οποιαδήποτε ερμηνεία ή και τιμή, σταθμιζόμενα μεταξύ τους με άγνωστο τρόπο.

Στη συνέχεια, ήρθε η νομιμοποιητική σφραγίδα των σοφών δικαζόντων, οι οποίοι μετέτρεψαν τις παραπάνω σαφείς νομικές διατάξεις σε ευχολόγια, διαπιστώνοντας ότι τάχα τα παραπάνω κριτήρια που μεταχειρίζονταν οι τράπεζες ήταν νόμιμα.

Και τώρα, ήρθε η ώρα που η χώρα έχει πληθωρισμό.

Με βάση τις παραπάνω νομικές διατάξεις, η άνοδος του πληθωρισμού δεν μπορούσε να πυροδοτήσει άνοδο των επιτοκίων των δανείων (εφόσον δεν μεταβάλλονται το euribor, το επιτόκιο της ΕΚΤ, η απόδοση των ομολόγων κλπ).

Με βάση την τραπεζική πρακτική, που ευλογήθηκε από τους δικάζοντες, αναμένεται αύξηση των επιτοκίων των δανείων, στηριζόμενη στα αόριστα κριτήρια που τέθηκαν επί των συμβάσεων (πχ οι συνθήκες της χρηματαγοράς ή το κόστος του χρήματος αυξήθηκαν λόγω πληθωρισμού).

Σε μια τέτοια συγκυρία, λοιπόν, θα έχουμε το εξής παράδοξο: Ενώ τα βασικά παρεμβατικά επιτόκια θα είναι είτε αρνητικά (euribor) είτε μηδενικά (ΕΚΤ), τα επιτόκια των δανείων στην Ελλάδα θα πάρουν την ανηφόρα, για να προστατεύσουν τα τραπεζικά κέρδη από τον πληθωρισμό.

Όλο αυτό θα μπορούσε να είχε αποτραπεί, αν η δικαιοσύνη είχε ανταποκριθεί στο θεσμικό της ρόλο, αντί να σπεύδει σε ρόλο νομιμοποιητή. Αλλά σε συνθήκες ευρείας θεσμικής και αξιακής κατάρρευσης, το παραγόμενο κόστος θα το πληρώσουν με βεβαιότητα οι δανειολήπτες.

Καλώς ήρθατε στην Ελλάδα.

Στη χώρα που με τη φράση "κράτος δικαίου" νοείται η συστημική νομιμοποίηση της παρανομίας.

Bitcoin και παραπληροφόρηση (2)

Όπως είχα υποσχεθεί, θα αποπειραθώ να προσεγγίσω το δεύτερο "βαρυσήμαντο" άρθρο, που φέρονται να έγραψαν δυο εκ των σοφών της ΕΚΤ, όπου, εν πολλοίς, τίθεται η θέση ότι το bitcoin δεν μπορεί να είναι βιώσιμο. 

Κατ' αρχάς, εκ πρώτης όψης παρατηρείται ότι το δημοσιευθέν κείμενο είναι άρθρο γνώμης. Δεν έχει παραπομπές σε έρευνες, στατιστικά ή ιστορικά στοιχεία, σε δημόσια έγγραφα ή οικονομικά δεδομένα. Άρα στόχος του δεν είναι η στοιχειοθετημένη παρουσίαση μιας άποψης, αλλά η δημιουργία μιας άποψης στον αναγνώστη. 

Εντούτοις, αξίζει να ελεγθεί η αξιοπιστία της προβαλλόμενης άποψης και ακόμα παραπάνω, η τυχόν αλήθεια της, διότι σε περίπτωση επιβεβαίωσης των απόψεων του άρθρου, όλοι θα έπρεπε να αποσύρουν τις τοποθετήσεις τους σε κρυπτονομίσματα, ώστε να προστατεύσουν τα χρήματά τους. Προς το σκοπό αυτό θα ερευνηθεί το άρθρο κατά λέξη και κατά ενότητα, ώστε να μην αδικηθεί η προσπάθεια των συντακτών του.

Λέει, λοιπόν, το άρθρο:

Η «ακμή» του bitcoin συνεχίζεται παρά τις επανειλημμένες αντιξοότητες. Η ιστορία επιτυχίας του πιο δημοφιλούς  κρυπτογραφικού περιουσιακού στοιχείου (κρυπτοστοιχείου) μέχρι σήμερα, με κεφαλαιοποίηση που μέσα στη χρονιά ξεπέρασε για ένα διάστημα και το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ, βασίζεται σε τρεις υποσχέσεις: πρώτον, να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο αποτελεσματικό νόμισμα, δεύτερον, να είναι ανθεκτικό στον πληθωρισμό και να επιτρέπει ακόμη και μεγάλα κεφαλαιακά κέρδη, και, τρίτον, να απελευθερώσει το «άτομο» από το κράτος και να το ενδυναμώσει. Αλλά οι υποσχέσεις αυτής της ψηφιακής τριάδας δεν εκπληρώνονται. Και επειδή η συλλογική αυταπάτη έχει πλέον λάβει διαστάσεις που θα προκαλέσουν σημαντική ζημιά στην κοινωνία, γίνονται όλο και πιο πιθανές οι παρεμβάσεις εκ μέρους των νομοθετών. Και τότε ο χάρτινος πύργος θα απειληθεί με κατάρρευση. 

Για να ελέγξουμε την παραπάνω θέση, πρέπει να δούμε, πώς ξεκίνησε το bitcoin και ποιοι είναι οι στόχοι του. Η αρχή του bitcoin, λοιπόν, έγινε με τη δημοσίευση μιας εργασίας με τίτλο Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (πηγή) από το -μάλλον φανταστικό πρόσωπο του- Satoshi Nakamoto (πιθανότατα ήταν ομάδα hackers, πηγή). Ήδη στην περίληψη της εργασίας εκτίθεται ότι 

"Μια καθαρά peer-to-peer έκδοση ηλεκτρονικών μετρητών θα επέτρεπε οι πληρωμές στο διαδίκτυο να αποστέλλονται απευθείας από το ένα μέρος στο άλλο χωρίς να περάσουν από ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα. Οι ψηφιακές υπογραφές παρέχουν μέρος της λύσης, αλλά τα κύρια οφέλη χάνονται εάν απαιτείται ακόμα ένα αξιόπιστο τρίτο μέρος για να αποτρέψει τις διπλές δαπάνες. Προτείνουμε μια λύση στο πρόβλημα των διπλών δαπανών χρησιμοποιώντας ένα δίκτυο peer-to-peer. Το δίκτυο επισημαίνει τις συναλλαγές χρονολογώντας τις σε μια συνεχή αλυσίδα με βάση μια απόδειξη εργασίας (proof-of-work) που βασίζεται σε κατακερματισμό, σχηματίζοντας ένα αρχείο που δεν μπορεί να αλλάξει χωρίς επανάληψη της εργασίας."

Και αμέσως μετά εξηγεί τη λειτουργία του blockchain και πώς αυτή η λειτουργία μπορεί [μέσω της χρονοσφραγίδας και του πρωτοκόλλου proof of work)] να εξασφαλίσει το απαιτούμενο επίπεδο αξιοπιστίας.

Λίγο παρακάτω, στην εισαγωγή εξηγείται ότι

"Το κόστος της διαμεσολάβησης αυξάνει το κόστος συναλλαγής, περιορίζοντας το ελάχιστο πρακτικό μέγεθος της κάθε συναλλαγής και αποκλείει τη δυνατότητα μικρών περιστασιακών συναλλαγών, και υπάρχει ένα ευρύτερο κόστος στην απώλεια της ικανότητας πραγματοποίησης μη αναστρέψιμων πληρωμών για μη αναστρέψιμες υπηρεσίες. Με τη δυνατότητα αντιστροφής, η ανάγκη για εμπιστοσύνη εξαπλώνεται. Οι έμποροι πρέπει να είναι επιφυλακτικοί με τους πελάτες τους, απαιτώντας περισσότερες πληροφορίες από αυτές που διαφορετικά θα χρειάζονταν. Ένα ορισμένο ποσοστό απάτης γίνεται αποδεκτό ως αναπόφευκτο. Αυτά τα κόστη και οι αβεβαιότητες πληρωμής μπορούν να αποφευχθούν (όταν η συναλλαγή γίνεται) αυτοπροσώπως με τη χρήση φυσικού νομίσματος, αλλά δεν υπάρχει μηχανισμός για την πραγματοποίηση πληρωμών μέσω καναλιού επικοινωνίας χωρίς αξιόπιστο μέρος"

Άρα το bitcoin δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει τέσσερις στόχους που ήταν: 

α) Να αποτελέσει μια καθαρά peer-to-peer έκδοση ηλεκτρονικών μετρητών, ώστε

β) Οι πληρωμές στο διαδίκτυο να αποστέλλονται απευθείας από το ένα μέρος στο άλλο χωρίς να περάσουν από έναν χρηματοοικονομικό διαμεσολαβητή, δηλαδή από ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, ώστε να περιοριστούν τα κόστη της κάθε συναλλαγής.

γ) Να εξαλειφθεί η προϋπόθεση της εμπιστοσύνης, για την πραγματοποίηση μιας συναλλαγής, βάσει μιας εκ της φύσης της αξιόπιστης διαδικασίας καταγραφής και πραγματοποίησης μη αναστρέψιμων πληρωμών, και 

δ) Να εξαλειφθεί ο ηθικός κίνδυνος ή και η δυσμενής επιλογή, που δημιουργείται από την ασύμμετρη πληροφόρηση των μερών μιας συναλλαγής, μέσα από τα υφιστάμενα μέσα συναλλαγής.

Σε άλλο σημείο η έκθεση επισημαίνει ότι λόγω της αρχιτεκτονικής του bitcoin, δηλαδή λόγω του προκαθορισμένου αριθμού νομισμάτων που θα παραχθούν και θα κυκλοφορήσουν (συνολικά 21.000.000 νομίσματα θα υπάρξουν, πηγή), το bitcoin θα είναι εντελώς πληθωριστικά ελεύθερο. Αυτό, άλλωστε, διαπιστώνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2015 (JRC Technical Report), όταν διαπίστωσε ότι το Bitcoin είναι απαλλαγμένο από πληθωριστικές πιέσεις (αφού την κατεβάσετε, βλ σελ 37 της έκθεσης εδώ).

Άρα ναι, το bitcoin εξ αρχής ήθελε να γίνει peer-to-peer έκδοση ηλεκτρονικών μετρητών. 

Αλλά δεν επιβεβαιώνεται η θέση των συντακτών ότι τάχα απέτυχε να είναι πληθωριστικά ελεύθερο. Άλλωστε, είναι εκ της αρχιτεκτονικής του ανθεκτικό στον πληθωρισμό. Την απαλλαγή του bitcoin από πληθωριστικές πιέσεις δεχόταν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη από το 2015 (βλ την έκθεση εδώ). Και αυτό είναι μόνο ένα από τα πλεονεκτήματα (μεταξύ άλλων), που, όπως μας ενημερώνει η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (πηγή) οδήγησαν τόσο την ΕΚΤ (πηγή & πηγή σελ 7), την Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας, της Ιαπωνίας αλλά και άλλες Ευρωπαϊκές Κεντρικές τράπεζες (πχ η Κεντρική τράπεζα της Σουηδίας, πηγή) να ερευνούν την πιθανότητα να εκδώσουν δικά τους ψηφιακά νομίσματα και να κάνουν ήδη τα σχετικά πειράματα. Ήδη την έκδοση ψηφιακού νομίσματος ερευνά και η ΕΚΤ (πηγή).

Επίσης, δεν επιβεβαιώνεται η θέση των συντακτών, ότι στόχος του bitcoin είναι τα μεγάλα κεφαλαιακά κέρδη, αφού άλλωστε, το bitcoin δημιουργήθηκε κατ' αρχήν ως μέσο συναλλαγής και όχι ως μέσο αποθησαυρισμού αξίας ή υπεραξίας, άσχετα αν εξελίχθηκε και εξελίσσεται σε ψηφιακό χρυσό ή επενδυτικό μέσο (άλλωστε και ο χρυσός ξεκίνησε ως μέσο συναλλαγής, μέσω χρυσών νομισμάτων, αλλά εξελίχθηκε σε μέσο αποθησαυρισμού αξίας ή υπεραξίας και σε προσφιλή επένδυση στα παγκόσμια χρηματιστήρια, ενώ ίδια είναι τα χαρακτηριστικά του ευρώ, πηγή). 

Ούτε, αντίστοιχα, επιβεβαιώνονται οι συντάκτες κατά το μέρος που υποθέτουν ότι στόχος του bitcoin είναι να απελευθερώσει το «άτομο» από το κράτος. Εξ αρχής στόχος των δημιουργών του ήταν η παράκαμψη των χρηματοοικονομικών μεσαζόντων, δηλαδή των τραπεζών και η επίτευξη μη αντιστρέψιμων συναλλαγών ακόμα και σε συνθήκες έλλειψης εμπιστοσύνης, δίχως τις στρεβλώσεις του ηθικού κινδύνου ή και της δυσμενούς επιλογής και με ελάχιστο οικονομικό κόστος. 

Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι το bitcoin είχε στόχο την απελευθέρωση του ατόμου από το κράτος, μόνο εάν οι έννοιες "κράτος" και "τράπεζες" ταυτίζονταν. Ευτυχώς, όμως, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ακόμα, ή τουλάχιστον, έτσι πιστεύω.

Άρα μέχρι του σημείου αυτού, οι συντάκτες του άρθρου αποκαλύπτουν μόνο ένα αληθές εγγενές χαρακτηριστικό του bitcoin (ηλεκτρονικά μετρητά). Ως προς τις υπόλοιπες δυο αποστολές, στις οποίες τάχα φέρεται να απέτυχε να εκπληρώσει το bitcoin, οι θέσεις των συντακτών είναι τουλάχιστον ανακριβείς, αφού το bitcoin είναι και πληθωριστικά ελεύθερο (γεγονός που δέχεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2015!) και μπορεί -πια- να υπηρετεί στο στόχο σώρευσης κεφαλαιακών κερδών, ενώ του αποδίδεται ο ψευδής στόχος της απελευθέρωσης του ατόμου από το κράτος, που εξ αρχής δεν ίσχυε.

Προσπερνώντας την ιστορική αναδρομή της δημιουργίας του bitcoin, οι κύριοι της ΕΚΤ ισχυρίζονται ότι

Υπάρχει πλέον ευρεία ομοφωνία ότι το bitcoin δεν έχει επιτύχει τον αρχικό του στόχο να είναι ένα νόμισμα. Το bitcoin είναι πολύ ασταθές και πολύ ακριβό στη συντήρησή του ώστε να μπορεί να εκπληρώσει τις κλασικές λειτουργίες του χρήματος, ήτοι μονάδα αποτίμησης, μέσο πληρωμής, και μέσο διατήρησης αξίας. Η παροχή κινήτρων για τη συντήρηση του συστήματος χωρίς κεντρική εξουσία είναι εγγενώς σπάταλη και δαπανηρή. Δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την παραδοσιακή διακυβέρνηση των υποδομών της αγοράς. Ως εκ τούτου, το επιχειρηματικό μοντέλο του bitcoin ως νόμιμο χρήμα δεν μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα. Η έλλειψη αποδοχής από τους εμπόρους λόγω των μεγάλων χρόνων διακανονισμού και των υψηλών τελών δείχνουν ήδη ότι το bitcoin δεν μπορεί να ληφθεί σοβαρά υπόψη ως μέσο πληρωμής εκτός από μερικούς μικρούς και σκόρπιους θύλακες. Η τελευταία αποτυχία σε μεγαλύτερη κλίμακα ήταν η απόπειρα του Ελ Σαλβαδόρ να εισαγάγει το bitcoin ως δεύτερο νόμιμο χρήμα δίπλα στο δολάριο ΗΠΑ στις 7 Σεπτεμβρίου. Η προσπάθεια απέτυχε προς το παρόν, κυρίως επειδή δεν υπήρχε αποδοχή από τον πληθυσμό, και έστειλε την ισοτιμία του bitcoin σε καθοδική πορεία (απώλεια 15% κατά τη διάρκεια μιας ημέρας).

Η αξιωματική θέση περί τάχα ευρείας ομοφωνίας (που εκφράστηκε, πότε, από ποιους, άραγε;), ότι το bitcoin δεν είναι νόμισμα, είναι ένα χοντροκομμένο ψέμα. Το bitcoin είναι παγκόσμιο νόμισμα. Και είναι νόμισμα, γιατί γύρω του συσπειρώνει το μόνο απαιτούμενο ώστε να χαρακτηριστεί ως νόμισμα, δηλαδή ως μέσο συναλλαγής: Μια παγκόσμια συμφωνία, μια συμφωνία εμπιστοσύνης, μια συμφωνία εμπόρων και καταναλωτών, ότι αυτό το μέσο έχει αξία.

Ως νόμισμα, άλλωστε, το αποδέχονται κολοσσοί της παγκόσμιας οικονομίας, όπως η Paypal ή η Microsoft που δέχονται το bitcoin ως νόμισμα πληρωμών (πηγή) αλλά και μικρότερα ηλεκτρονικά καταστήματα, ήδη και στην Ελλάδα (παράδειγμα), που δέχονται κρυπτονομίσματα ως μέσα πληρωμής. Και ναι μεν, δεν είναι κρατικό νόμισμα, αλλά είναι παγκόσμιο νόμισμα, με βάση το οποίο λειτουργούν (τη στιγμή που γράφεται το άρθρο) 28291 ΑΤΜ σε 72 χώρες (πηγή). Από τα οποία μπορεί κανείς να κάνει αναλήψεις μετρητών και συναλλαγές με άλλα κρυπτονομίσματα. Το ότι έχει όλα τα χαρακτηριστικά του νομίσματος διαπιστώνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (πηγή). Άρα ο ισχυρισμός είναι ψευδής.

Ύστερα, οι αρθρογράφοι ισχυρίζονται ότι το bitcoin έχει υψηλό κόστος συντήρησης. Εδώ, θα πρέπει πρώτα να ορίσουμε τι εννοούμε ως κόστος συντήρησης. Διότι το bitcoin όντας ηλεκτρονικό, δεν φθείρεται, δεν παραχαράσσεται, δεν επανεκδίδεται, δεν επανασχεδιάζεται και άρα δεν χρειάζεται νέο χαρτί, νέο μελάνι, νέο νερό, νέα μέταλλα και γενικά δεν επιβαρύνεται από τα εγγενή κόστη που συνοδεύουν τα φυσικά νομίσματα. Αν ως κόστος εννοείται η τοποθέτησή του σε ένα ψηφιακό πορτοφόλι, τότε το κόστος αυτό μπορεί να είναι από μηδενικό (πηγή) έως αμελητέο, συνιστάμενο στις προμήθειες που ίσως κληθεί να πληρώσει ο κάτοχος σε κάποιο ηλεκτρονικό πορτοφόλι, εφόσον αποφασίσει να μεταφέρει τα bitcoin του σε άλλη πλατφόρμα (πηγή). Μόνο αν στο κόστος υπολογίσουμε πρόσθετα το κόστος εξόρυξης του bitcoin (που ονομάζεται mining) ή και το κόστος από το halving (μια διαδικασία με την οποία επιδοτείται όποιος παράγει ένα bitcoin με επιπλέον 6 νέα bitcoin, οπότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι λόγω της αυξημένης προσφοράς, μειώνεται η τιμή του bitcoin), τότε, το κόστος φτάνει στο 2,1% ετησίως (πηγή) και βαίνει μειούμενο (αφού οι ανταμοιβές από το halving περιορίζονται στο μισό κάθε 4 χρόνια).

Αλλά το παραδοσιακό χρήμα έχει ακόμα μεγαλύτερα κόστη! Το αμερικανικό δολάριο έχει κόστος εκτύπωσης 6,2 cents/δολάριο, δηλαδή έχει κόστος παραγωγής 6,2%, χωρίς να υπολογίζονται τα κόστη διανομής, αντικατάστασης και φύλαξης, τραπεζικές προμήθειες κλπ (πηγή). Στην Ευρώπη η Bundesbank μας ενημερώνει ότι η παραγωγή ενός ευρώ κοστίζει 8 cents, πράγμα που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε κόστος 8% αλλά με επιφύλαξη, διότι δεν παρέχονται περισσότερες λεπτομέρειες, ώστε να είναι γνωστό σε ποιο κέρμα ή χαρτονόμισμα προσδιορίστηκε το κόστος των 8 cents. Πάντως, είναι γνωστά τα παθήματα τόση της Ιταλίας (πηγή) όσο και της Ιρλανδίας (πηγή) που κατέληξαν ότι το κόστος παραγωγής των νομισμάτων του ευρώ, ήταν υψηλότερο από την αξία τους, γεγονός που επιβεβαιώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πληρωμών (το γνωστό σε όλους ως SEPA) (πηγή), το οποίο προσδιόρισε το κόστος των μετρητών σε 65 δις ευρώ, για το έτος 2012. Με αυτά τα δεδομένα, ο ισχυρισμός περί αυξημένου κόστους σε σχέση με τα υφιστάμενα fiat money καταλήγει ακατάληπτος, εάν όχι ψευδής.

Περαιτέρω σημειώνεται ότι το κόστος διατήρησης ενός αποκεντρωμένου συστήματος blockchain δεν συγκρίνεται καν με το κόστος λειτουργίας της Ευρωζώνης. Τα συνολικά ετήσια λειτουργικά έξοδα του Ευρωσυστήματος το 2019 ανήλθαν σε 10,003 δις ευρώ, που αντιστοιχούν σε 0,088% και 0,084% του ονομαστικού ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ για το έτος αυτό (πηγή). Το ίδιο έτος, το κόστος λειτουργίας του blockchain του bitcoin ήταν λίγο πάνω από 120 δολάρια (πηγή).

Δοθέντος ότι για τους εμπόρους και την αποδοχή τους αναφέρθηκα ανωτέρω, μένει μόνο το παράδειγμα του Ελ Σαλβαδορ. Στο οποίο το bitcoin έγινε παράλληλο επίσημο νόμισμα στις 7 Σεπτεμβρίου 2021 (πηγή) και μόλις ένα μήνα μετά το χρησιμοποιούν 2,1 εκατομμύρια άνθρωποι (πηγή). Η δε πτώση του 15% δεν υπάρχει πια. Στις 07-09-2021 και ώρα 12:00 το bitcoin είχε αξία 43.856,94 ευρώ και σήμερα, 05-10-2021 και ώρα 23:11 έχει αξία 44.234,58 ευρώ (πηγή), δηλαδή ήδη παρουσιάζει άνοδο κατά 0,86% χωρίς η ενδεχόμενη τυχόν νέα διακύμανση της τιμής του προς τα κάτω ή προς τα πάνω, να είναι τρομακτικό ή ασύνηθες γεγονός. 

Άλλωστε, τέτοιες ακραίες διακυμάνσεις υπέστη και η βρετανική στερλίνα η οποία μέσα σε μια μέρα (17-09-1992) έχασε το 15% της αξίας της έναντι του Γερμανικού μάρκου και το 25% της αξίας της έναντι του Αμερικανικού δολαρίου (πηγή). Αντίστοιχα, όπως μας πληροφορεί ο πρώην Υπουργός Οικονομικών, κος Αλογοσκούφης, η αξία της δραχμής έναντι του Αμερικανικού δολαρίου υποχώρησε κατά 5 φορές (500%) μέσα σε 10 χρόνια (1975-1985) (πηγή). Η πτώση σήμαινε ότι η στερλίνα ή η δραχμή έπαψαν να είναι νομίσματα ή να έχουν αξία; Όχι βέβαια. Άλλωστε, κατά την αντίστροφη λογική, εφόσον το bitcoin ξεπέρασε τις 43.856,94 ευρώ, τότε η επιλογή του Ελ Σαλβαδόρ είναι καλή και οικονομικά δόκιμη; Η άποψη της ΕΚΤ είναι προβληματική, ακόμα και υπό το πρίσμα της κοινής λογικής, ενώ σε αντιπαραβολή με τα παραπάνω στοιχεία καταλήγει ακατάληπτη, ύποπτη ως μεροληπτική και αναθεωρητική της πραγματικότητας. 

Ύστερα λένε οι κύριοι της ΕΚΤ ότι

Η τεχνικά σταθερή «προσφορά χρήματος» του bitcoin αποδεικνύεται επίσης μια αδυναμία αν την εξετάσουμε πιο προσεκτικά: αυτό που λανσάρεται ως προστασία από τον πληθωρισμό θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην παγίδα του αποπληθωρισμού σε μια αναπτυσσόμενη οικονομία. Όταν έχουμε αποπληθωρισμό, η πτώση των τιμών βάζει τους πολίτες στον πειρασμό να αναβάλουν για το μέλλον τις λιγότερο επείγουσες αγορές. Αυτό είναι ίσως λογικό όταν πρόκειται για ένα άτομο, αλλά όταν πρόκειται για το σύνολο της κοινωνίας η ζήτηση μειώνεται και η οικονομία επιβραδύνεται. Παρηγοριά, ωστόσο, αποτελεί το γεγονός ότι η υποτιθέμενη προστασία από τον πληθωρισμό μέσω μιας σταθερής προσφοράς κρυπτονομισμάτων είναι ψευδής καθώς ο αριθμός των πιθανών κρυπτοστοιχείων που μπορούν να ανταγωνιστούν το bitcoin είναι, εν τέλει, απεριόριστος.

Από το σημείο αυτό και μετά αρχίζουν οι αντιφάσεις. 

Αντίφαση 1η: Στην πρώτη παράγραφο του άρθρου μας είπαν ότι το bitcoin απέτυχε να εκπληρώσει τρεις υποσχέσεις, μεταξύ των οποίων την έλλειψη πληθωρισμού. Άρα κατά την πρώτη παράγραφο του άρθρου, υποστήριξαν ότι το bitcoin παράγει ή πάσχει από πληθωρισμό. Τώρα λένε το αντίστροφο: Ότι τελικά, η σταθερή προσφορά χρήματος μπορεί να οδηγήσει σε αποπληθωρισμό. 

Χμ. Και τα δυο ταυτόχρονα δεν μπορούν να συντρέχουν. Θα πρέπει να αποφασίσουν οι κύριοι της ΕΚΤ: Τελικά το bitcoin δημιουργεί πληθωρισμό ή αποπληθωρισμό; Γιατί, δεν είναι δυνατό να τα κάνει και τα δυο ταυτόχρονα.

Η θέση αυτή υποκρύπτει μια ψευδή υπόθεση των συντακτών του άρθρου: Υποθέτουν, έστω κι αν δεν το ομολογούν δημοσίως, ότι το bitcoin θα δημιουργήσει αποπληθωριστικές πιέσεις στις αναδυόμενες οικονομίες, πράγμα που μπορεί να ισχύει μόνο εάν το bitcoin είναι το μοναδικό νόμισμα μιας οικονομίας. Εάν, όμως, το bitcoin είναι παράλληλο νόμισμα (όπως τώρα), τότε τον πληθωρισμό και τον αποπληθωρισμό δεν τον δημιουργεί το bitcoin (δεν μπορεί, άλλωστε) αλλά το fiat νόμισμα (πχ ευρώ) στο οποίο εκφράζονται τα βασικά μεγέθη της οικονομίας και αντίστοιχα οι τιμές στις αγορές (πχ ευρώ)! Άρα, τα περί αποπληθωρισμού είναι αβάσιμα και ψευδή, αφού προϋποθέτουν την υλοποίηση της ψευδούς υπόθεσης, ότι μια χώρα θα εγκαταλείψει το εθνικό της νόμισμα και θα υιοθετήσει ως μoναδικό νόμισμα το bitcoin, οπότε λόγω της περιορισμένης προσφοράς bitcoin θα βιώσει αποπληθωριστικές πιέσεις.

Αντίφαση 2η:

Ως αποπληθωρισμός ορίζεται η διαρκής τάση μείωσης του γενικού επιπέδου τιμών για μακρά χρονική περίοδο. Αλλά παραπάνω, οι κύριοι της ΕΚΤ ισχυρίζονταν ότι το bitcoin δεν γίνεται αποδεκτό από τους εμπόρους, ως μέσο πληρωμών. Άρα, κατ' επέκταση ισχυρίζονταν ότι οι έμποροι δεν δέχονται bitcoin και συνεπώς, δεν εκφράζουν τις τιμές των προϊόντων τους σε bitcoin. Πώς, λοιπόν μπορούν να μειωθούν οι τιμές σε bitcoin, αφού οι έμποροι δεν τις εκφράζουν σε bitcoin και δεν δέχονται bitcoin;

Με την παραπάνω διατύπωση, οι κύριοι της ΕΚΤ κάνουν κάτι ύποπτο: Επιχειρούν αντιμεταχώριση του προβλήματος, που αντιμετωπίζουν και μπορεί να προκαλέσουν τα fiat money. Δηλαδή, οι κύριοι της ΕΚΤ λένε ότι "εμείς, με τις αποφάσεις μας, μπορεί να προκαλέσουμε αποπληθωρισμό" (δηλαδή πτώση των τιμών που εκφράζονται σε ευρώ), οπότε όταν βάζουμε μια οικονομία σε συνθήκες αποπληθωρισμού, το bitcoin δεν μπορεί να ανταποκριθεί. 

Όμως, αφενός ο αποπληθωρισμός αυτός αφορά και δημιουργείται από το ευρώ και τις αποφάσεις της ΕΚΤ. Όχι από το bitcoin. Αφετέρου, τα περί αποπληθωρισμού αποδεικνύονται ψευδή και από άλλη άποψη: Αν βάλουμε στην συνάρτηση, ως απάντηση στον αποπληθωρισμό, την τιμή του bitcoin, τότε βλέπουμε ότι όσο αυξάνεται η τιμή, δηλαδή, όσο αυξάνεται η αξία του bitcoin, τόσο λιγότερα satoshi θα χρειάζεται κανείς για να κάνει τις συναλλαγές του (ιδίως, σε συνθήκες αποπληθωρισμού) κι επομένως, τότε είναι που θα απομένει περισσότερο διαθέσιμο bitcoin, καθιστώντας αδύνατη τη μη χρηματοδότηση της αγοράς (σημείωση: η μικρότερη μονάδα υποδιαίρεσης του bitcoin ονομάζεται satoshi, πήρε το όνομά της από το όνομα/ψευδώνυμο του δημιουργού του, Satoshi Nakamoto και ισούται με 1/100.000.000 Bitcoin. Δηλαδή, ένα Bitcoin αποτελείται από 100.000.000 satoshi).

Αντίφαση 3η:

Λένε, τέλος οι κύριοι της ΕΚΤ ότι η υποτιθέμενη προστασία από τον πληθωρισμό μέσω μιας σταθερής προσφοράς κρυπτονομισμάτων είναι ψευδής, καθώς ο αριθμός των πιθανών κρυπτοστοιχείων που μπορούν να ανταγωνιστούν το bitcoin είναι, εν τέλει, απεριόριστος.

Μάλιστα. 

Άρα επειδή υπάρχει πχ ethereum, solana, polkadot κλπ θα πληθωρίσει το bitcoin; Άρα, κατ' αναλογία, και το ευρώ κινδυνεύει από τον πληθωρισμό του Αμερικάνικου δολαρίου ή του Κινέζικου γουάν; Ή μήπως, με δεδομένο τον πληθωρισμό στην Τουρκία ή στην Βενεζουέλα ή την Ζιμπάμπουε, μάλλον θα πρέπει να περιμένουμε κατάρρευση της Ευρωπαϊκής οικονομίας, αφού κατά τη λογική των κυρίων της ΕΚΤ δεν γίνεται να μην κινδυνεύει, αφού είναι όλα νομίσματα; 

Το επιχείρημα είναι φαιδρό και θυμίζει το παλιό λογικό παράδοξο "το μπουζούκι είναι όργανο-ο αστυνόμος είναι όργανο-άρα ο αστυνόμος είναι μπουζούκι". Δεν αξίζει περαιτέρω σχολιασμό. 

Λένε, παρακάτω οι κύριοι της ΕΚΤ

Η συχνά χρησιμοποιούμενη σύγκριση με τον χρυσό επίσης είναι παραπλανητική, καθώς ο χρυσός χρησιμοποιείται στη βιομηχανία και είχε αξία ως κόσμημα για αιώνες προτού κάποιος σκεφτεί να τον χρησιμοποιήσει ως μέσο αποθήκευσης αξίας, μορφή επένδυσης ή συναλλαγματικό απόθεμα. Επιπλέον, ο χρυσός δεν εκφυλίζεται με την πάροδο του χρόνου και διατηρεί την αξία του ακόμη και σε χαοτικές συνθήκες ή σε προσωρινή αποτυχία των ψηφιακών υποδομών.

Τέλος, το επιχείρημα ότι το παραστατικό χρήμα (fiat money) των σύγχρονων κεντρικών τραπεζών δεν έχει και αυτό εσωτερική αξία δεν ευσταθεί καθώς με την εσκεμμένη απομάκρυνση από την κάλυψη σε χρυσό, τα κράτη και οι κεντρικές τράπεζες θέσπισαν αυστηρές εντολές, νομικές εγγυήσεις, και θεσμικές και λειτουργικές ρυθμίσεις (ανεξαρτησία, καθώς και δάνεια έναντι εξασφαλίσεων) για να μπορέσουν να αφήσουν το φρένο του χρυσού χωρίς να χαθεί η σταθερότητα.

Τα παραπάνω, είναι ψευδή και ιστορικά ανακριβή. Ο χρυσός χρησιμοποιούνταν από την αρχαιότητα ως μέσο αποθήκευσης αξίας και επίδειξης πλούτου. Ο χρυσός ήταν το μέταλλο της επιλογής για τους αρχαίους Αιγυπτίους, και χρησιμοποιήθηκε εκτενώς σε όλη την ιστορία των Φαραώ της Αιγύπτου. Αν οι κύριοι της ΕΚΤ είχαν διαβάσει, έστω, λίγη Ελληνική μυθολογία θα ήξεραν το μύθο του βασιλιά Μίδα, που ευχήθηκε ό,τι πιάνει να το μετατρέπει σε χρυσό. Και δυστυχώς, για τον βασιλιά, η ευχή πραγματοποιήθηκε. Μέχρι σήμερα, ο χρυσός διαπραγματεύεται (ως πολύτιμο μέταλλο, ως συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης, ως σύμβαση επί διαφοράς κλπ) σε όλα τα χρηματιστήρια του κόσμου και οι τιμές του μετάλλου αλλά και όλων αυτών των παραγώγων παρουσιάζουν καθημερινές διακυμάνσεις. 

Όπως και ο χρυσός, έτσι και το bitcoin δεν χάνει την αξία του με το χρόνο (ότι "γράφεται" στο blockchain ισχύει και υπάρχει για πάντα) και διατηρεί την αξία του ακόμα και σε χαοτικές συνθήκες (πχ πανδημία), ακόμα κι αν η αξία αυτή παρουσιάζει διακυμάνσεις (όπως και ο χρυσός). Η μόνη διαφορά είναι ότι ο χρυσός υπάρχει στον υλικό κόσμο, ενώ το bitcoin υπάρχει στον ψηφιακό κόσμο. 

Το θέμα της απαίτησης ψηφιακών υποδομών δεν αξίζει να σχολιαστεί. Αρκεί οι κύριοι της ΕΚΤ να μπουν σε μια σύγχρονη τράπεζα και να ζητήσουν να κάνουν μια -οποιαδήποτε- συναλλαγή με κλειστούς τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή χωρίς ίντερνετ. Η ανάγκη ψηφιακών υποδομών υπάρχει πια για κάθε νόμισμα σε όλο τον κόσμο και όποιος κάνει ότι δεν το καταλαβαίνει αυτό, απλά υποκρίνεται.

Όσον αφορά για την αξία των fiat χρημάτων, ναι, και αυτή -όπου υπάρχεικαι στο μέτρο που υπάρχει- στηρίζεται στην ίδια συμφωνία εμπιστοσύνης στην οποία στηρίζεται το bitcoin. Καμία διαφορά. Απλά, ίσως η εμπιστοσύνη των πολιτών στις κυβερνήσεις και κατ' επέκταση στα fiat money να είναι μειωμένη, διότι τα fiat νομίσματα γίνονται εργαλεία μονεταριστικών πολιτικών, με υποτιμήσεις, διολισθείσες, πτωχεύσεις κρατών ή κουρέματα καταθέσεων (βλ Κυπριακή οικονομική κρίση του 2012-2013), κίνδυνοι οι οποίοι δεν υπάρχουν στο bitcoin.

Λένε, ύστερα, οι κύριοι της ΕΚΤ

Επειδή το bitcoin δεν είναι αποτελεσματικό ως μέσο πληρωμής, δεν είναι ανταγωνιστικό για νόμιμες πληρωμές και δεν έχει καμία άλλη εσωτερική αξία. Επιπλέον, το bitcoin δεν παράγει ούτε ταμειακές ροές ούτε μερίσματα, ενώ η συντήρησή του είναι εξαιρετικά δαπανηρή. Δεν απαιτείται βαθιά γνώση χρηματοοικονομικών μαθηματικών – η κοινή λογική αρκεί για να αντιληφθεί κανείς ότι η τιμή του bitcoin θα μηδενιστεί αργά ή γρήγορα.

Οι επενδυτές που ποντάρουν σε μια διαρκή αύξηση της αξίας επειδή η προσφορά είναι περιορισμένη συγχέουν το σπάνιο με το πολύτιμο: οι περιορισμένες ποσότητες οποιουδήποτε αγαθού αξίζουν μια δεκάρα η ντουζίνα – είναι μόνο η χρήσιμη υποκειμενική ζήτηση που καθιστά ένα αγαθό πολύτιμο. Ο υποκειμενικός ενθουσιασμός για το bitcoin από μόνος του δεν είναι αρκετός μακροπρόθεσμα, ειδικά από τη στιγμή που η ακόλουθη αρχή ισχύει και για μια καθαρά αριθμητική αλυσίδα όπως είναι το bitcoin: οι τεχνολογίες αντικαθίστανται από καλύτερες τεχνολογίες και οι νεότερες εκτοπίζουν σύντομα τις μέχρι πρόσφατα καινούριες. Στην πραγματικότητα, η σχετική σημασία του δεσπόζοντος bitcoin στην αγορά κρυπτογραφικών περιουσιακών στοιχείων συνεχίζει να μειώνεται: ενώ το bitcoin αντιπροσώπευε σχεδόν το 90% της κεφαλαιοποίησης όλων των κρυπτοστοιχείων στα τέλη του 2016, σήμερα αντιπροσωπεύει μόνο ένα 40% περίπου.

Δεν αποτελεί λοιπόν έκπληξη που οι πανηγυρισμοί στην αγορά για άλλα κρυπτοστοιχεία είναι ξέφρενοι, χωρίς η υπόθεση εργασίας να έχει γίνει περισσότερο πειστική. Το cardano διπλασίασε την αξία του τον Αύγουστο και αναρριχήθηκε στην τρίτη θέση μεταξύ των κρυπτοστοιχείων πίσω από το bitcoin και το ethereum. Ένα token που ονομάζεται avalanche τριπλασίασε την αξία του την ίδια περίοδο. Ταυτόχρονα, οι τιμές για ψηφιακές φωτογραφίες βράχων με μάτια λέιζερ ή κρυπτογραφημένων φαλαινών εκτοξεύονται, μερικές φορές μέσα σε λίγες μόνο ημέρες. Και τα ταμπλόιντ σε ορισμένες χώρες δίνουν πλέον συμβουλές για επενδύσεις σε κρυπτοστοιχεία, όπως ακριβώς και ο διαχειριστής ενός τοπικού στούντιο τατουάζ.

Δεδομένου ότι η αξία του bitcoin δεν συνδέεται με κανένα οικονομικό όφελος (καθώς είναι ακατάλληλο ως μέσο πληρωμής) και δεδομένου ότι το κόστος διατήρησης αυτού του οικονομικά ανούσιου συστήματος είναι υπερβολικά υψηλό, η αποτίμηση του bitcoin στην αγορά βασίζεται καθαρά και μόνο στην κερδοσκοπία. Αυτό λειτουργεί για μόνο όσο μπορεί να διατηρηθεί η ψευδαίσθηση της κοινότητας του bitcoin σχετικά με τα υποτιθέμενα πλεονεκτήματά του ως μέσο πληρωμής.

Μπορεί να το δει κανείς από όποια πλευρά θέλει: η υπερβολή του bitcoin έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας κερδοσκοπικής φούσκας σύμφωνα με τη θεωρία του «μεγαλύτερου κορόιδου»: η αξία αυξάνεται όσο υπάρχει ένα ακόμα μεγαλύτερο κορόιδο που υποθέτει ότι μπορεί να πουλήσει σε ακόμα υψηλότερη τιμή λίγο καιρό αργότερα. Όμως, όπως και το γεγονός ότι ο αριθμός των bitcoin είναι τελικά περιορισμένος, έτσι και κάποια στιγμή δεν θα υπάρχουν πια αρκετά κορόιδα που να θέλουν ένα τελικά άχρηστο κερδοσκοπικό αντικείμενο. Μακροπρόθεσμα, η εγγενής έλλειψη αξίας του bitcoin θα επικρατήσει και στην αγορά.

Για το εάν το bitcoin είναι μέσο πληρωμής, εάν γίνεται δεκτό ως τέτοιο και από ποιους αναφέρθηκα παραπάνω, όπου και παραπέμπω. Για το αν παράγει ταμειακές ροές, αρκεί να θυμηθούμε τα 28291 ΑΤΜ σε 72 χώρες (πηγή) τα οποία ανταλλάσσουν bitcoin με fiat money και άρα όποιος εισπράττει bitcoin εισπράττει χρήμα και έχει κανονικά ταμειακές ροές. Το ζήτημα της συντήρησης εκτέθηκε επίσης παραπάνω, οπότε απομένει το ζήτημα των μερισμάτων. Βέβαια, σε μια Ευρώπη που έχει μηδενικά επιτόκια κι επομένως ούτε το ευρώ δεν παράγει κανένα "μέρισμα", κανονικά δεν θα έπρεπε να προβάλλεται αυτό το επιχείρημα, αλλά ιδίως στο ζήτημα των δυνητικών μερισμάτων του bitcoin οι κύριοι της ΕΚΤ δείχνουν -πραγματική ή ύποπτη;- άγνοια.

Διότι, εδώ βλέπουμε ότι το bitcoin εφόσον τοποθετηθεί σε έντοκα προγράμματα αποδόσεων (λέγεται staking) έχει μέση ετήσια απόδοση 3,88%, ενώ εάν επιλέξουμε και διαρκή επανατοποθέτηση και ανατοκισμό (μέσα από το πρωτόκολλο compound), τότε η απόδοση φτάνει στο 3,96%. Κι όλα αυτά, ανεξαρτήτως της τιμής του, η οποία σε περίπτωση ανόδου αποδίδει πρόσθετα κεφαλαιακά οφέλη. Όχι κι άσχημα, ε; Ιδίως έναντι ενός ευρώ που δίνει ένα ολοστρόγγυλο μηδέν...

Για την αξία του bitcoin κανονικά, θα έπρεπε να παραπέμψω εκ νέου στην Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2015, αλλά εδώ οι αρθρογράφοι βάζουν μια νέα παράμετρο: τη χρήσιμη υποκειμενική ζήτηση. Μάλιστα. 

Άρα η χρήσιμη υποκειμενική ζήτηση είναι αυτή που κάνει το κέρατο του ρινόκερου το 11ο πιο ακριβό πράγμα στον πλανήτη; Μα δεν χρησιμοποιείται πουθενά, πέρα από κάποιες Βιετναμέζικες δοξασίες. Ή ανάποδα, η τιμή της Τσέχικης Κορόνας είναι ίση με 3 cents του δολαρίου. Άρα δεν έχει αξία διότι δεν έχει χρήσιμη υποκειμενική ζήτηση; Άρα η οικονομία της Τσεχίας παράγει άχρηστη υποκειμενική ζήτηση; Η οικονομία της Τσεχίας, λοιπόν, είναι μια οικονομική φούσκα; Το άρθρο διολισθαίνει ολοένα και παραπάνω σε δρόμους που μαρτυρούν ότι δεν γράφτηκε από οικονομολόγους.

Το επόμενο επιχείρημα που μετέρχονται οι κύριοι της ΕΚΤ είναι ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας εκτοπίζει τις παλαιότερες τεχνολογίες. Πράγματι, η τεχνολογία εξελίσσεται αλλά το ότι κάθε νέα τεχνολογία εκτοπίζει τις παλαιότερες είναι εν μέρει ψευδές. Πχ η τεχνολογία παραγωγής αυτοκινήτων εξελίχθηκε αλλά αυτό δεν εκτόπισε το αυτοκίνητο. Έτσι και η τεχνολογία παραγωγής κρυπτονομισμάτων μπορεί να αλλάξει (πχ από το πρωτόκολλο proof-of-work με βάση το οποίο παράγεται το bitcoin, σήμερα είμαστε στα πρωτόκολλα proof-of-stake ή proof-of-history), αλλά αυτό δεν εκτοπίζει τα κρυπτονομίσματα από την αγορά. Διότι η τεχνολογία είναι ο τρόπος, η μέθοδος παραγωγής (είναι αυτό που λένε οι οικονομολόγοι, συντελεστής της παραγωγής) αλλά δεν είναι το αγαθό καθ' αυτό.

Όσον αφορά τη φερόμενη ως φθίνουσα δεσπόζουσα θέση του bitcoin στην αγορά: Εδώ πια το άρθρο γεννά υποψίες απόπειρας χειραγώγησης του αναγνώστη, μέσω παρουσίασης ελλειμματικών στοιχείων. Διότι αληθώς, την 01-02-2017 το bitcoin κυριαρχούσε σε ποσοστό 95,70% σε μια αγορά συνολικής κεφαλαιοποίησης 15,6 δις δολαρίων. Άρα γύρω από το bitcoin κινούνταν περί τα 14,93 δις από το σύνολο της αγοράς. 

Σήμερα, το bitcoin κυριαρχεί σε ποσοστό περίπου 40% σε μια αγορά 2 τρις δολαρίων. Άρα γύρω από το bitcoin κινούνται περί τα 800 δισ δολάρια. Η πορεία από τα 14,93 δις στα 800 δις είναι η τάχα "φθίνουσα πορεία" που διατυμπανίζουν οι αρθρογράφοι;

Ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους, λοιπόν. Ως το πρώτο κρυπτονόμισμα, το BTC απολάμβανε το λεγόμενο "πλεονέκτημα της πρώτης κίνησης" και όλα όσα συνοδεύονταν από αυτό, συμπεριλαμβανομένης της αναγνωρισιμότητας, της εμπιστοσύνης, της οικειότητας και της περαιτέρω υιοθέτησης του νομίσματος (πηγή). Όταν τα εναλλακτικά νομίσματα άρχισαν να κερδίζουν στα τέλη του 2017 και στις αρχές του 2018, η μέτρηση της κυριαρχίας του bitcoin έγινε ιδιαίτερα χρήσιμη για τεχνική ανάλυση και πρόβλεψη της κανονικά απρόβλεπτης σχέσης μεταξύ BTC και εναλλακτικών νομισμάτων. Τίποτα άλλο δεν δείχνει αυτό το ποσοστό, παρά μόνο, πόσο η πορεία του bitcoin μπορεί να είναι ταυτόσημη ή να είναι καθοριστική για την πορεία των λοιπών νομισμάτων, σε επίπεδο τεχνικής ανάλυσης. 

Υπάρχει όμως και μια άλλη ανάγνωση. Το ότι μια αγορά των 15 δις έφτασε στα 2 τρις δείχνει ότι η αγορά εξελίσσεται. Εισέρχονται σε αυτήν νέα προϊόντα, με νέα χαρακτηριστικά και νέα δυναμική, που κάνουν άλλα πράγματα, σε σχέση με το bitcoin. Άλλα κρυπτονομίσματα παράγουν τόκο (πχ compound), άλλα κρυπτονομίσματα κάνουν απευθείας μετατροπές (swap) μεταξύ διαφορετικών νομισμάτων (πχ kava), άλλα κρυπτονομίσματα δημιουργούν έξυπνα συμβόλαια (πχ Ethereum), άλλα κρυπτονομίσματα παράγουν πρόσθετη ρευστότητα μέσω δανεισμού (ενεργητικού και παθητικού). Αυτά τα νομίσματα έλκουν πρόσθετη ρευστότητα από απλούς πολίτες και επενδυτές. Αυτά τα νέα νομίσματα δεν ανταγωνίζονται το bitcoin. Αυτά τα νέα νομίσματα έρχονται να προσθέσουν μικρά ή μεγάλα πράγματα που έλειπαν από την αγορά κρυπτονομισμάτων. Έρχονται και σταδιακά ολοκληρώνουν ένα εκπληκτικά ευρύ, εκπληκτικά γρήγορο, εκπληκτικά φτηνό, εκπληκτικά έμπιστο παράλληλο σύστημα πληρωμών. ΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΙΣ ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΣΕ BITCOIN. Αν οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ δεν ξέρουν πώς λειτουργεί η αγορά κρυπτονομισμάτων και αν δεν μπορούν να αντιληφθούν τι βλέπουν, αυτό είναι ανησυχητικό για την πορεία του ευρώ.

Για την αξία του BTC ως μέσου πληρωμής, αναφέρθηκα παραπάνω, όπου και παραπέμπω, σε συνδυασμό με την από 2015 Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που καταλήγει σε αντίθετα συμπεράσματα (βλ την έκθεση εδώ). Για το κόστος διατήρησης αναφέρθηκα παραπάνω, όπου και παραπέμπω. Στην ίδια Έκθεση αναπτύσσεται η μαθηματική αποδεδειγμένη θέση ότι η αξία του bitcoin ακριβώς λόγω της έλλειψης πληθωρισμού μάλλον θα βαίνει αυξανόμενη. Τόσες αντιφάσεις, σε κείμενα προερχόμενα επί της ουσίας από το ίδιο κέντρο εξουσίας (ΕΕ), σπάνια βλέπει κανείς.

Παραβλέπω εντελώς την παράγραφο που λέει ότι

η οριστικότητα των πληρωμών είναι μια καθιερωμένη έννοια, και η αντιστρεψιμότητα των πληρωμών έχει λιγότερο να κάνει με τα συστήματα πληρωμών καθαυτά παρά με τους στόχους του αστικού και ποινικού δικαίου, δηλαδή τη δυνατότητα επιστροφής ή κατάσχεσης παράνομα αποκτηθέντων κεφαλαίων. Το γεγονός ότι μια πληρωμή δεν μπορεί τεχνικά να αντιστραφεί δεν αποκλείει την εκ των υστέρων έναρξη μιας νέας πληρωμής, είτε εκούσια είτε με διαταγή, σε περίπτωση αποζημίωσης για παράδειγμα. Το γεγονός ότι αυτή η οικονομική αντιστρεψιμότητα είναι δαπανηρή στην περίπτωση των μαζικών πληρωμών δεν οφείλεται στην τεχνολογία, αλλά στις νομικές και συμβατικές απαιτήσεις.

Και την παραβλέπω διότι μέσα σε μια μακροσκελή πρόταση υπάρχει ριζική μεταστροφή της άποψης των αρθρογράφων, η οποία, λόγω αντιφατικότητας, καθιστά τα γραφόμενα ακατάληπτα. Μέσα σε μια πρόταση υποστηρίζονται την ίδια στιγμή δυο αντιφατικές απόψεις. Έτσι, ενώ αρχικά διατυπώνεται η θέση ότι η αντιστρεψιμότητα των πληρωμών δεν έχει να κάνει με τα συστήματα πληρωμών, στη συνέχεια μας λέει ότι η αντιστρεψιμότητα των πληρωμών είναι τεχνικά αδύνατη, άρα έχει να κάνει με τα συστήματα πληρωμών. Όντας επιεικής επιλέγω την εξήγηση ότι έγινε σφάλμα στη μετάφραση (άλλως, θα έπρεπε να δεχτώ ότι οι γράφοντες τελούν σε πλήρη σύγχυση).  

Στη συνέχεια, οι αρθρογράφοι λένε 

Η σχεδόν θρησκευτική εξύμνηση της μέγιστης αποκέντρωσης ως της βέλτιστης οργανωτικής μορφής των αγορών αποκαλύπτει κάτι παρόμοιο. Το γεγονός ότι η οικονομία και οι χρηματοπιστωτικές αγορές στις ανεπτυγμένες οικονομίες της αγοράς δεν οργανώνονται με καθαρά αποκεντρωμένο και αυθόρμητο τρόπο, αλλά γνωρίζουν κεντρικούς θεσμούς και δομές με εσωτερική ιεραρχία (επιχειρήσεις) εντός καθορισμένων πλαισίων κανόνων, έχει αναγνωριστεί από καιρό στην οικονομική βιβλιογραφία, τουλάχιστον από την εποχή των βραβευμένων με Νόμπελ Ronald Coase και Oliver E. Williamson.

Δηλαδή, οι αρθρογράφοι επικαλούνται την ανάγκη κανονιστικής ρύθμισης των αγορών επικαλούμενοι τις θεωρίες του Coase και του Williamson. 

Η αλήθεια είναι ότι βίωσα ένα οικονομικό και πολιτικό σοκ διαβάζοντας τα παραπάνω, αφού απόψε, όταν μπήκα στο σπίτι μου, έκλεισα την πόρτα του σπιτιού μου, σε έναν κόσμο που, επί σειρά ετών ασπάζεται και επιχειρεί να εφαρμόσει τις θεωρίες της Σχολής του Σικάγο και του επίσης νομπελίστα Μίλτον Φρίντμαν, ο οποίος κέρδισε νόμπελ (πηγή) με την άποψη ότι, η κυβέρνηση είχε την αντίθετη υποχρέωση: Να κρατήσει τα χέρια της μακριά από την οικονομία, να αφήσει την ελεύθερη αγορά να κάνει τη δουλειά της. Ο Φρίντμαν ήταν ένας πνευματικός κληρονόμος του Άνταμ Σμιθ, του 18ου αιώνα ιδρυτή της επιστήμης των οικονομικών και υπέρμαχος του laissez-faire: Κυβερνά καλύτερα η κυβέρνηση που κυβερνά λιγότερο. Ο Φρίτνμαν υποστήριζε ότι η ελεύθερη αγορά ενδιαφέρεται μόνο "produce something you want to buy" δηλαδή, η ελεύθερη αγορά ενδιαφέρεται μόνο αν μπορεί να παράξει κάτι που θέλεις να αγοράσεις (πηγή). Η a la cart επιλογή οικονομικών σχολών, που μάλιστα, δεν εφαρμόζονται έναντι του ευρώ, ανάλογα με τα συμφέροντα ή τις στοχεύσεις των αρθρογράφων υποσκάπτει την αξιοπιστία τους.

Λένε ύστερα οι αρθρογράφοι

Οι επιχειρήσεις και οι ατελείς συμβάσεις βοηθούν στην αντιμετώπιση της αβεβαιότητας και της πολυπλοκότητας και μειώνουν το κόστος των συναλλαγών – και δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση τη δεύτερη καλύτερη λύση ελλείψει κατάλληλων τεχνολογιών.

Εδώ, πλέον, υπάρχουν ισχυρές αμφιβολίες, εάν το άρθρο γράφεται από οικονομολόγους. Διότι το ΔΝΤ λέει ότι είναι γνωστό ότι οι ατελείς συμβάσεις στηρίζονται σε ασύμμετρη πληροφόρηση και ως εκ τούτου παράγουν στρεβλώσεις στην τραπεζική αγορά, όπως ο ηθικός κίνδυνος και η δυσμενής επιλογή (πηγή). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι "Λόγω της ατελούς και ασύμμετρης πληροφόρησης, οι ιδιώτες επενδυτές μπορεί να μην είναι πρόθυμοι να χρηματοδοτήσουν αξιόλογα σχέδια. Προσωπικό υψηλής ειδίκευσης μπορεί να μην γνωρίζει τις δυνατότητες πρόσληψης σε καινοτόμες επιχειρήσεις. Έτσι, η διάθεση ανθρώπινων και χρηματοδοτικών πόρων μπορεί να μην είναι η κατάλληλη στις αγορές αυτές, με αποτέλεσμα να μην αναλαμβάνονται σημαντικά σχέδια για την οικονομία." (πηγή) Είναι επίσης γνωστό ότι οι ατελείς συμβάσεις παράγουν κόστος ερμηνείας (διαιτησίας) και επομένως αβεβαιότητα ή κόστος συμμόρφωσης και επιβολής (νομικό κόστος) (πηγή). Είναι επίσης γνωστό ότι η ασύμμετρη πληροφόρηση και οι ατελείς συμβάσεις τελικά υποβαθμίζουν την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στους πολίτες (πηγή). Υπό τις παραπάνω παραδοχές, το άρθρο αρχίζει να μοιάζει με ...οικονομικό αναθεωρητισμό, με ένα κακόγουστο οικονομικό ανέκδοτο.

Στη συνέχεια οι αρθρογράφοι λένε ότι

Το bitcoin δεν είναι επίσης σε καμία περίπτωση τόσο «δημοκρατικό» όσο πίστευε η κοινότητά του, τουλάχιστον τις πρώτες ημέρες, αλλά διαμορφώνεται από οικονομικά συμφέροντα και ισχυρούς μετόχους. Η μάζα, το 75% των διευθύνσεων, κατέχει μόνο το 0,2% του μεριδίου της αγοράς. Οι εκατό μεγαλύτεροι μέτοχοι bitcoin κατέχουν αξία μεγαλύτερη από ό,τι τα μικρότερα 38 εκατομμύρια μαζί. Σε τέτοιες συγκεντρωμένες αγορές, το σχόλιο ενός μεγάλου επενδυτή με πολυάριθμους οπαδούς στο Twitter είναι αρκετό για να προκαλέσει διολίσθηση των τιμών ή πυροτεχνήματα. Αυτό είναι περισσότερο ελιτίστικο παρά εξισωτικό. Ο διευθύνων σύμβουλος της Tesla, Elon Musk, είχε σχολιάσει αρκετές φορές το bitcoin, αναθεωρώντας επανειλημμένα τη γνώμη του, στην οποία η τιμή αντιδρούσε βίαια κάθε φορά.

Έχει ήδη ελεγχθεί ο ισχυρισμός εδώ και αποδείχτηκε ανακριβής.

Λένε, τέλος, οι κύριοι της ΕΚΤ

Εκτός από τις σχεδιαστικές ατέλειες που υπονομεύουν μακροπρόθεσμα το ενδιαφέρον για το bitcoin, το κρυπτοστοιχείο ενέχει επίσης κινδύνους για την κοινωνία και το περιβάλλον: το σύστημα χρησιμοποιείται εκτενώς για εγκληματικές δραστηριότητες και σπαταλά ενέργεια σε μείζονα κλίμακα. Το γεγονός ότι οι νομοθέτες σε πολλές χώρες παρακολουθούσαν επί μακρόν αδρανείς αυτό το παιχνίδι δεν σημαίνει ότι αυτή η κατάσταση θα παραμείνει έτσι.

Η ανάπτυξη της αγοράς bitcoin χαρακτηρίστηκε από την αρχή από τη χειραγώγηση της αγοράς και τις αμφίβολες δραστηριότητες των φορέων διενέργειας των συναλλαγών. Αυτό συνδυάζεται και με το γεγονός ότι ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό του bitcoin χρησιμοποιείται για παράνομες δραστηριότητες. Το λαθρεμπόριο ναρκωτικών, το ξέπλυμα χρήματος, η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και οι εκβιασμοί είναι οι πιο δημοφιλείς τομείς χρήσης του, ιδίως για διασυνοριακές πληρωμές. Τα σχετικά μεγέθη αμφισβητούνται εδώ. Ορισμένες μελέτες καταλήγουν ότι η χρήση για παράνομες δραστηριότητες φτάνει στο 40-50%. Οι υποστηρικτές του bitcoin, από την άλλη πλευρά, μιλάνε για ένα ποσοστό μικρότερο του 1%. Όμως αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι ο παρονομαστής συγχέει τον όγκο του εμπορίου με την οικονομική δραστηριότητα.

Στο βαθμό που η αρχή «ίδια λειτουργία - ίδιοι κίνδυνοι - ίδιοι κανόνες» πρόκειται να εφαρμοστεί στη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και στη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και να στοχεύει στην πράξη και όχι στο μέσο, η αλλαγή στάσης των ρυθμιστικών αρχών γίνεται όλο και πιθανότερη. Στην πραγματικότητα, οι Ευρωπαίοι νομοθέτες κινούνται ήδη προς αυτήν την κατεύθυνση. Διαφορετικά, ένα απλό χαρακτηριστικό ενός δικτύου ηλεκτρονικών υπολογιστών θα μπορούσε να παρακάμψει ένα κεντρικό στοιχείο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κανονιστικού πλαισίου. Η ομάδα των είκοσι μεγάλων βιομηχανικών και αναδυόμενων οικονομιών, η G20, εργάζεται επί του παρόντος σκληρά για τη βελτίωση των διασυνοριακών πληρωμών. Αυτές είναι ακριβές και επειδή η όχι πάντα σαφής και σε παγκόσμιο επίπεδο ακόμη ασυνεπής εφαρμογή των κανονιστικών απαιτήσεων οδηγεί σε υψηλό κόστος συμμόρφωσης και νομικούς κινδύνους για τις νομίμως λειτουργούσες εταιρείες. Μια συνολική βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου θα περιλάμβανε την κάλυψη όλων των διασυνοριακών πληρωμών και ταυτόχρονα τη βελτίωση της σαφήνειας και της δυνατότητας εφαρμογής και, ως εκ τούτου, της αποτελεσματικότητας του κανονιστικού πλαισίου.

Τέλος, υπάρχει και η γιγαντιαία ενεργειακή σπατάλη του δικτύου bitcoin. Τον Ιούνιο, το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ υπολόγισε την ετήσια κατανάλωση ενέργειας του bitcoin σε λίγο κάτω από 115 τεραβατώρες, που ισοδυναμεί περίπου με την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του Πακιστάν. Και δεν υπάρχει καμία ελπίδα βελτίωσης στον ορίζοντα, επειδή η ακόρεστη δίψα για ενέργεια είναι εγγενής στο σύστημα. Χωρίς έναν επίσημο ή αξιόπιστο εκδότη, απαιτούνται πολύπλοκοι αποκεντρωμένοι μηχανισμοί ελέγχου και συνεπώς υψηλή υπολογιστική ισχύς, δηλαδή η τεράστια κατανάλωση ενέργειας είναι το αναπόφευκτο σύμπτωμα της κοινωνικής αναποτελεσματικότητας του συστήματος bitcoin. Τα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής που εκδίδονται κεντρικά από αξιόπιστους εκδότες είναι ασύγκριτα πιο αποδοτικά ενεργειακά και, συνεπώς, πιο βιώσιμα, όπως έχουν πλέον αποδείξει διάφορες μελέτες.

Η απειλή της ζημιάς στο περιβάλλον καθώς και το ρυθμιστικό αρμπιτράζ, ιδίως των παράνομων δραστηριοτήτων, καθιστούν την κυβερνητική αντίδραση όλο και πιο πιθανή. Κορυφαίοι παγκόσμιοι φορείς, όπως η Ομάδα Χρηματοοικονομικής Δράσης (FATF) και το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας(FSB), έχουν πρόσφατα κηρύξει απερίφραστα τον πόλεμο κατά του ξεπλύματος χρήματος μέσω των κρυπτοστοιχείων.

Ο κατάλογος των επιχειρημάτων κατά ενός μόνιμου bitcoin είναι μακρύς. Ακόμα και αν κανείς δεν μπορεί να πει για πόσο ακριβώς ακόμα θα πλανάται το φάντασμα, όλοι είναι ήδη αρκετά καλά πληροφορημένοι ώστε να μην βασίζονται στο bitcoin ούτε ως μέσο πληρωμής ούτε ως επένδυση κεφαλαίου. Ένα βιώσιμο bitcoin είναι τόσο αδύνατο όσο και η διαίρεση με το μηδέν.

Σχετικά με τη χρήση του bitcoin για εγκληματικές δραστηριότητες, έχω ήδη προσεγγίσει το θέμα εδώ. Θα είχε ενδιαφέρον, πάντως, να μας γνωρίσει η ΕΚΤ πόσα bitcoin βρήκε στα Panama Papers, Paradise Papers και Pandora Papers, όπου αθροίζονται περί τα 11,2 τρις δολάρια μαύρο χρήμα. Εξ όσων έχω διαβάσει, όλα αυτά τα λεφτά μετακινήθηκαν μέσω τραπεζικών λογαριασμών. Όχι μέσω κρυπτονομισμάτων. Δε θέλω να πιστέψω ότι οι "σοφοί" της ΕΚΤ διυλίζουν τον κώνωπα των κρυπτονομισμάτων, αλλά πρόθυμα καταπίνουν τα σκάνδαλα των ισχυρών της γης και των τραπεζών, ε;

Στο υπόλοιπο σκέλος εντύπωση προκαλούν τα εξής: Προφανώς, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για την παραγωγή του bitcoin είναι μεγάλη. Βέβαια, ένας απλός έλεγχος δείχνει ότι η εξόρυξη (mining) του bitcoin καταναλώνει περίπου 110 Twh ανά έτος (πηγή) και όχι 115 Twh ανά έτος, όπως λένε οι αρθρογράφοι. Η κατανάλωση αυτή είναι συγκρίσιμη με την κατανάλωση μικρών χωρών όπως η Σουηδία και δεν έχει καμία σχέση με το Πακιστάν, το οποίο παρεμπιπτόντως, με βάση τα στοιχεία του Διεθνούς Οργασιμού Ενέργειας καταναλώνει 125,76 Twh ανά έτος (πηγή) και όχι 115 όπως ισχυρίζονται οι αρθρογράφοι. Αλλά, εντάξει, λάθη γίνονται και για την πρόοδο της κουβέντας, τα θεωρώ εκ προοιμίου αθώα. 

Ελέγχοντας τα στοιχεία, βλέπει κανείς παραπέρα, ότι η κατανάλωση ενέργειας λόγω της λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος, όπως και η κατανάλωση ενέργειας λόγω της εξόρυξης χρυσού είναι διπλάσιες του bitcoin (πηγή). Κι αν ο χρυσός έχει αδιαμφισβήτητη αξία, η λειτουργία του τραπεζικού συστήματος δεν απολαμβάνει της ίδιας αναγνώρισης, ούτε παράγει αντίστοιχη υπεραξία. Απεναντίας, είναι πάρα πολλοί οι πραγματικοί και αντικειμενικοί λόγοι για τους οποίους οι πολίτες δικαιολογημένα επιφυλάσσονται έναντι των τραπεζών.

Αλλά, εφόσον η ΕΚΤ αποφάσισε να τοποθετηθεί και φιλοπεριβαλλοντικά, τότε, να υποθέσουμε ότι στοχεύει σε βελτιστοποίηση των παθογενειών του τραπεζικού τομέα ή του εξορυκτικού τομέα, ε; Ότι δεν στοχεύει αποκλειστικά στο bitcoin; Ολοκληρωμένη και συμπεριληπτική δεν θα έπρεπε να είναι η τοποθέτηση βαρυσήμαντων επιστημόνων σχετικά με το ζήτημα της ενεργειακής κατανάλωσης; Επειδή, έχω την άποψη ότι επιχειρείται δημιουργία εντυπώσεων, ως απάντηση στα ζητήματα που έθεσαν οι αρθρογράφοι της ΕΚΤ, αναφορικά με τα ζητήματα της ενέργειας, θα παραπέμψω στην μελέτη του Nick Carter, για το Πανεπιστήμιο του Harvard (πηγή), που βάζει το θέμα της ενέργειας σε μια ανάλυση κόστους-οφέλους, πολύ μακριά από τα όψιμα και ύποπτα δάκρυα των κυρίων της ΕΚΤ.  

Τέλος, οι κύριοι της ΕΚΤ, ούτε λίγο, ούτε πολύ απειλούν ότι θα επιχειρήσουν ρυθμιστική παρέμβαση στο bitcoin. Χμ. Και τι έγινε εκείνη η ιδρυτική Συνθήκη της ΕΕ που υποστήριζε ότι εντός της ΕΕ είναι ελεύθερη η διακίνηση προσώπων, αγαθών και υπηρεσιών (πηγή); Και πώς θα ρυθμίσουν κάτι που δεν έχει πατρίδα, όντας παγκόσμιο; Δηλαδή έναντι ποιου θα πάρουν μέτρα; Και πώς θα τα εφαρμόσουν και σε βάρος ποιου θα τα επιβάλουν; Και πώς προστατεύουν την καινοτομία (που είναι πολιτική της ΕΕ πηγή) τη στιγμή που θέτουν ως όριο της καινοτομίας την προστασία του τραπεζικού κατεστημένου; 

Και τελικά, αφού είναι αδύνατο να επιβιώσει το bitcoin τότε γιατί απειλούν ότι θα πάρουν μέτρα; Θα πάρουν μέτρα για κάτι που είναι εκ φύσεως θνησιγενές; Μπορούν απλά να το αφήσουν να πεθάνει και να χορεύουν στον τάφο του, απολαμβάνοντας τον τίτλο του προφήτη ή της Κασσάνδρας που δικαιωματικά θα τους αποδοθεί σε μια τέτοια περίπτωση.

Το ότι θέλουν να πάρουν μέτρα, δείχνει ότι πιστεύουν το αντίθετο: Πιστεύουν ότι το bitcoin έφερε μια επανάσταση, που δεν αναμένεται να ανατραπεί. Και πρέπει να πάρουν μέτρα, όχι απέναντι σε κάτι θνησιγενές και αδύναμο αλλά σε κάτι που δυναμώνει κάθε στιγμή, απειλώντας το status quo.

Διάβασα, λοιπόν, ένα άρθρο που εισήγαγε κρυφίως δυο ψευδείς υποθέσεις, ήτοι (α) ότι αν το bitcoin γίνει μοναδικό μέσο πληρωμής μιας χώρας τότε θα παράγει πληθωρισμό, (β) ότι αν γίνει μοναδικό μέσο πληρωμής μιας χώρας τότε θα παράξει αποπληθωρισμό. Αλλά το bitcoin δεν φιλοδοξεί να καταργήσει τα εθνικά νομίσματα. Φιλοδοξεί να αποτελέσει μια παράλληλη οδό πληρωμών, στηριγμένη σε εμπιστοσύνη που παράγει το ίδιο το σύστημα της δημιουργίας του. Το ότι οι αρθρογράφοι εισαγάγουν (και μάλιστα ως υφέρπουσες) δυο αντιφατικές υποθέσεις, δημιουργεί επιφύλαξη για τους στόχους τους αλλά και την μέθοδο προσέγγισης και ερμηνείας του θέματος. 

Διάβασα ένα άρθρο που επιχείρησε με πάθος να πείσει ότι το bitcoin δεν είναι μέσο πληρωμών και νόμισμα. Αλλά η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2015 καταλήγει ότι είναι νόμισμα και ήδη μελετά να εκδόσει αντίστοιχο δικό της νόμισμα. Αυτές οι παλινωδίες από κείμενα του, επί της ουσίας, ίδιου πολιτικού κέντρου εξουσίας (ΕΕ) υποσκάπτουν την αξιοπιστία των θεσμών και εγείρουν ερωτηματικά για τα κίνητρα των αρθρογράφων.

Και τελικά, διάβασα ένα άρθρο που έφτασε να υποστηρίζει έναν οικονομικό συγκεντρωτισμό, αντίθετο με την επιταγή για άνοιγμα και ελεύθερη λειτουργία των αγορών που κυριαρχεί στην πολιτική της ΕΚΤ επί τουλάχιστον 20 χρόνια, διάβασα για το πόσο καλές είναι οι ατελείς συμβάσεις (!), διάβασα ένα άρθρο με ανακριβή στοιχεία, που έφτασε να υιοθετήσει την ανερμάτιστη και αποδεδειγμένα ψευδή ρητορική του "κακού bitcoin που ξεπλένει χρήμα" και κατέληξε ότι είναι θνησιγενές. Αλλά παρά ταύτα, θα σπεύσουν να το ρυθμίσουν! 

Με αυτά τα δεδομένα, καταλήγω ότι το άρθρο παρουσιάζει στοιχεία "ψεκασμένης" αρθρογραφίας, προβαίνοντας σε αποσπασματικό μοντάρισμα ψευδών στοιχείων, σε στοχευμένη απόπειρα δημιουργίας εντυπώσεων, στοχευμένη απόπειρα πρόκλησης πανικού και χειραγώγησης της αγοράς των κρυπτονομισμάτων, στρατευμένη απόπειρα προβολής και επιβολής τραπεζικών συμφερόντων μέσα από το γνωστό και τόσο ευρέως χρησιμοποιημένο όπλο του φόβου. Αλλά εφόσον το κίνητρο αποκαλύφθηκε, η απόπειρα απέτυχε. Χρειάζεται πολύ περισσότερη και προσεκτικότερη προσπάθεια, ώστε να καταφέρουν κάτι, που και πάλι, στην καλύτερη των περιπτώσεων θα είναι μόνο μια μικρή καθυστέρηση στην αναπόφευκτη επανάσταση που ήδη ξεκίνησε.

Το άρθρο, μέσα από όλες τις παραπάνω αστοχίες, ανακρίβειες και ακροβατισμούς, αφήνει μηδενικό άθροισμα, σε όποιον σπατάλησε χρόνο διαβάζοντάς το και νομίζοντας ότι θα διαβάσει κάτι με νόημα και αξιόπιστο περιεχόμενο. Κρίμα. Αν αυτοί είναι οι "σοφοί" της ΕΚΤ τότε μου προκαλείται έντονη ανησυχία για το μέλλον του ευρώ και τόσο περισσότερο γίνεται αντιληπτό ότι το bitcoin ίσως να είναι μια λύση, απέναντι σε αυτή την κατάντια.

Bitcoin και παραπληροφόρηση (1)

Πρόσφατα, έτυχε να διαβάσω δυο άρθρα (αυτό και αυτό) σε μια κατά γενική ομολογία αξιόπιστη και αντικειμενική εφημερίδα, που μου προκάλεσαν αλγεινή εντύπωση, ως ψευδείς ειδήσεις. Και εξηγώ το γιατί:

Από τα άρθρα αυτά, το πρώτο επιχειρεί να παρουσιάσει ως είδηση, ότι η Ιταλική μαφία χρησιμοποιεί για τις συναλλαγές της κρυπτονομίσματα, ότι χάρη σε αυτά ξεπλένει χρήμα, ότι μετακινεί τεράστια χρηματικά ποσά στο λεγόμενο Dark Web, ότι στο dark web οι πληρωμές γίνονται κυρίως με κρυπτονομίσματα. Κατά έτερο σκέλος, το ίδιο άρθρο ισχυρίζεται ότι στη Γερμανία χρησιμοποιούνται κυρίως δυο κρυπτονομίσματα (bitcoin και monero) με σκοπό να εξασφαλίσουν την ανωνυμία σε διαδικασίες παραγγελίας και αποστολής παράνομων προϊόντων και υπηρεσιών. Αυτό το άρθρο αξίζει κάποιας έρευνας, αφού αναφέρει όλα τα παραπάνω, δίχως καμία πηγή και χωρίς παραπομπή σε κανένα συγκεκριμένο πραγματικό περιστατικό (με ημερομηνίες, τόπους, ονοματεπώνυμα κλπ). Αξίζει, λοιπόν, να ερευνηθεί η αξιοπιστία του.

Ας ορίσουμε κατ' αρχάς τις βασικές παραμέτρους του θέματος:

Όπως ενημερώνει PricewaterhouseCoopers (PwC) εδώ ως blockchain εννοούμε μια τεχνολογία που επιτρέπει, μεταξύ άλλων πραγμάτων, την ύπαρξη κρυπτονομισμάτων. Είναι μια ανοιχτή και αποκεντρωμένη βάση δεδομένων, που καταχωρίζονται διαρκώς νέες πληροφορίες (blocks) σε μια αδιάκοπη αλυσίδα (chain), ώστε στην πραγματικότητα, να υπάρχει απόλυτη διαδοχή γεγονότων. Με τη χρήση αυτής της τεχνολογίας, οι συμμετέχοντες μπορούν να επιβεβαιώσουν συναλλαγές χωρίς τη χρήση κεντρικού διαμεσολαβητή/εκκαθαριστή της συναλλαγής. Πιθανές χρήσεις αυτής της τεχνολογίας είναι η μεταφορα κεφαλαίων, οι εμπορικές συμφωνίες και πολλά άλλα ζητήματα. Το blockchain του bitcoin είναι ανοιχτό και δημόσιο, όπως άλλωστε πιστοποιεί σχετική έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (πηγή)

Αντίστοιχα, η ίδια εταιρεία (PwC), στο ίδιο άρθρο, ορίζει ότι το κρυπτονόμισμα (εφεξής και χάριν συντομίας, crypto) είναι ένα ψηφιακό στοιχείο που είναι μέσο συναλλαγής, όπως το Αμερικανικό δολάριο, με τη διαφορά ότι είναι ψηφιακό και χρησιμοποιεί τεχνικές κρυπτογράφησης, ώστε, αφενός μεν να είναι ελεγχόμενη η δημιουργία νομισματικών μονάδων και αφετέρου για την επιβεβαίωση της μεταφοράς κεφαλαίων. Το Bitcoin είναι το πιο γνωστό crypto αυτή τη στιγμή, κυριαρχώντας (τη στιγμή που γράφεται αυτή η ανάρτηση), σε ποσοστό 42,42% στην παγκόσμια αγορά κρυπτονομισμάτων (πηγή).

Αφού ορίσαμε το θέμα, ας προσπαθήσουμε να ελέγξουμε την αλήθεια του άρθρου με βάση δημόσιες πληροφορίες που έχουν προκύψει από έρευνες. 

Κατ' αρχάς το άρθρο ισχυρίζεται ότι κύριο μέσο συναλλαγής στο dark web (στο λεγόμενο σκοτεινό δίκτυο, που στην πραγματικότητα, δεν είναι κάτι σκοτεινό, είναι οι ιστοσελίδες που αντί να τελειώνουν σε .gr ή .com τελειώνουν σε .onion και μπορεί κάλλιστα κάποιος να τις επισκεφτεί απλά γράφοντας τη διεύθυνσή τους, ενώ για ανώνυμη περιήγηση μπορεί να κατεβάσει δωρεάν τον Tor browser δηλαδή κάτι ανάλογο με τον Google chrome) είναι τα crypto. 

Όμως, σύμφωνα με έρευνα της Chainalysis (που αναδημοσιεύεται στο περιοδικό Forbes, εδώ), λαμβανομένων υπόψην των δεδομένων που παρέχει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών εκτιμάται ότι μεταξύ 2% και 5% του παγκόσμιου ΑΕΠ (1,6 έως 4 τρισεκατομμύρια δολάρια) συνδέονται κάθε χρόχο με ξέπλυμα βρώμικου χρήματος και παράνομες δραστηριότητες.

 

Από αυτά, το 2020, μόλις το 0,34% ή περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια συνδέονται με crypto και παρουσιάζουν εγκληματικό υπόβαθρο. Μάλιστα, η ίδια έρευνα καταλήγει ότι το ποσοστό βαίνει μειούμενο σε σχέση με το 2,1% του 2019.

Το υπόλοιπο 99,66% των κεφαλαίων που προέρχονται από ξέπλυμα βρώμικου χρήματος (δηλαδή περίπου 294 φορές περισσότερα χρήματα) γίνεται με κάτι που γνωρίζουμε όλοι: Με μετρητά.

Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται και δημοσίευση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (πηγή) το οποίο διαπιστώνει ότι το ποσοστό των συναλλαγών Bitcoin που συνδέονται με παράνομες συμφωνίες έχει μειωθεί κατά 6% από το 2012 και τώρα αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% του συνόλου της δραστηριότητας Bitcoin.

Άλλωστε, ακόμα κι αν παραβλέψουμε τα στατιστικά, εστιάζοντας στην ίδια την αρχιτεκτονική του bitcoin, θα βλέπαμε ότι αυτή η αρχιτεκτονική, ως ανοιχτή και δημόσια, μετατρέπει το συγκεκριμένο crypto σε ένα μέσο συναλλαγών που δεν ευνοεί το ξέπλυμα. Έτσι, αντίθετα με τα όσα το άρθρο αναφέρει, έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου λέει ότι είναι τεχνικά εφικτό -αν και πολύ περίπλοκο και δαπανηρό- να προσδιοριστούν τα μέρη πίσω από μια συναλλαγή Bitcoin αρκεί να συνδυαστούν οι παράγοντες που συνοδεύουν μια τέτοια συναλλαγή (πηγή και πηγή). Με, άλλα λόγια, καταλήγει η ίδια έκθεση, το bitcoin δεν είναι ένα ανώνυμο νόμισμα αλλά ένα ψευδοανώνυμο νόμισμα (πηγή και πηγή).

Αν όμως, όλα όσα λέει το δημοσίευμα αρχίζουν να ξεφτίζουν, τότε, πώς γίνεται το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος και κυρίως, γιατί το άρθρο παρουσιάζει μια στρεβλή κι εν πολλοίς ψευδή εικόνα; 

Μόνο ένας δρόμος υπάρχει, ώστε να εκφράσουμε τα μετρητά μας σε ψηφιακές νομισματικές μονάδες και επομένως, να αποκτήσουμε τη δυνατότητα να μεταφέρουμε την ποσότητα μετρητών που έχουμε: Οι τράπεζες. Οι τράπεζες, ως επίσημοι χρηματοοικονομικοί διαμεσολαβητές, μας παρέχουν τη δυνατότητα να καταθέτουμε μετρητά στους λογαριασμούς μας ή σε λογαριασμούς άλλων προσώπων, τα οποία μπορούμε να διαχειριστούμε μέσω ψηφιακών εφαρμογών. Άρα, με τη βοήθεια των τραπεζών, τα μετρητά εκφράζονται σε ψηφιακές νομισματικές μονάδες και έτσι, μπορούν να μεταφερθούν σε όλο τον κόσμο. 

Έτσι, πολύ πριν από την κυριαρχική εμφάνιση των crypto, το 2012, θυμόμαστε το σκάνδαλο ξεπλύματος βρώμικου χρήματος μιας τράπεζας (HSBC), ύψους 881 εκατομμυρίων δολαρίων, χάριν των πλέον διαβόητων καρτέλ ναρκωτικών (πηγή). Από την έρευνα που έγινε αποδείχτηκε ότι η τράπεζα όχι μόνο γνώριζε την προέλευση των χρημάτων αλλά επιπλέον, είχε το θράσος να συνεχίσει να ξεπλένει χρήματα προερχόμενα από εγκλήματα. Το σκάνδαλο έγινε και ντοκιμαντέρ στο Netflix (εδώ).

Η ίδια τράπεζα από τον Ιούλιο του 2021 ερευνάται για νέο ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, ύψους 4,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων (πηγή). Με χρονική απόσταση 9 ετών (2012-2021) και με την άνοδο των crypto θα περίμενε κανείς το ξέπλυμα να έγινε μέσω bitcoin. Αν κάνετε κλικ στην πηγή, όμως, δεν θα βρείτε πουθενά τις λέξεις bitcoin και cryptocurrencies. Το ξέπλυμα έγινε με τον πιο ασφαλή παραδοσιακό τρόπο: Με μετρητά.

Κι αν το παράδειγμα μιας τράπεζας δεν σημαίνει κάτι, τότε δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλες οι "ευυπόληπτες" τράπεζες έχουν κάνει ξέπλυμα βρώμικου χρήματος. Το 2018 η Τράπεζα της Ινδίας (RBI) επέβαλε πρόστιμο 30,10 εκατομμυρίων ρουπίων (περίπου 420.000 δολάρια) στη Deutsche Bank, η οποία δεν είχε τηρήσει τους κανονισμούς της Ινδίας για το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος (Anti-Money-Laundering ή χάριν συντομίας AML). Επίσης, τον Νοέμβριο, η γαλλική τράπεζα Société Générale συμφώνησε να πληρώσει πρόστιμο 95 εκατομμυρίων δολαρίων προκειμένου να διευθετήσει τις κατηγορίες ότι παραβίασε τους κανονισμούς AML των ΗΠΑ, ενώ σε νομοσχέδιο περιλήφθηκε ακόμα μεγαλύτερο πρόστιμο ύψους 1,34 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την παραβίαση των εμπορικών κυρώσεων των ΗΠΑ κατά της Κούβας, του Ιράν και της Λιβύης. Επιπλέον, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Λετονίας επέβαλε πρόστιμο 1,2 εκατομμυρίων ευρώ στην BlueOrange Bank για μη συμμόρφωση με τους κανονισμούς για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος (AML), ενώ η FINRA επέβαλε πρόστιμο στην ελβετική τράπεζα UBS, ύψους 5 εκατομμυρίων δολαρίων για παρόμοιες παραβάσεις. Και τον Αύγουστο, η κεντρική τράπεζα της Κίνας, η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας, επέβαλε πρόστιμο σε πέντε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από 100.000 έως 250.000 δολάρια το καθένα για παράβαση των νόμων περί AML, συμπεριλαμβανομένων των Ping An Bank, Shanghai Pudong Development Bank και της Τράπεζας Επικοινωνιών (πηγή).

Το 2019 ήταν μια χρονιά-ρεκόρ στα πρόστιμα που επιβλήθηκαν από τις εποπτικές αρχές σχετικά με το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος. Επιβλήθηκαν παγκοσμίως 58 ποινές, συνολικού ύψους 8,14 δισεκατομμυρίων δολαρίων (διπλάσιες σε σχέση με τις ποινές του 2018). Τα 2/3 των ποινών επιβλήθηκαν σε τράπεζες, το 17% σε πλατφόρμες παιχνιδιών και τζόγου και στον τομέα των crypto (η πηγή αναφέρεται στην εικόνα). 

Και όλα τα παραπάνω αφορούν μόνο σε παραβιάσεις των κανονισμών περί ξεπλύματος βρώμικου χρήματος, δίχως να λαμβάνονται άλλες στρεβλώσεις, που ο δήθεν κανονιστικά ρυθμισμένος τραπεζικός τομέας έχει προκαλέσει σε τοπικό ή παγκόσμιο επίπεδο, όπως το forex scandal, το LIBOR scandal, το Russian Laundromat, το PPI mis-selling scandal αλλά και αυτά που περιγράφονται εδώ.

Μετά από τα παραπάνω, λοιπόν, το πρόβλημα δεν είναι το bitcoin ή η χρησιμοποίησή του σε παράνομες δραστηριότητες, αφού αληθώς, η χρήση του bitcoin, αφενός μεν δεν διασφαλίζει ανωνυμία (και άρα είναι ακατάλληλη για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, εκτός κι αν ο εγκληματίας είναι παράλληλα και ηλίθιος), είτε είναι ελάχιστη (σε σχέση με τα παράνομα κεφάλαια που διακινούνται και ξεπλένονται παγκοσμίως μέσω του τραπεζικού τομέα).

Το πρόβλημα φαίνεται να είναι, ότι η ύπαρξη του bitcoin και της αγοράς crypto στο σύνολό της, στέρησε από τις τράπεζες τη δυνατότητα να κερδίζουν από τις παράνομες δραστηριότητες, όπως έκαναν και εξακολουθούν να κάνουν όλο αυτό τον καιρό. Τους στέρησε ένα μερίδιο αγοράς περί το 1%, με τα αντίστοιχα κέρδη, τα κεφάλαια που ενσωματώνονται στο bitcoin, τις παχυλές προμήθειες κλπ. Και γι' αυτό ξεσηκώνεται από καιρού εις καιρόν μια ολόκληρη εκστρατεία κατασυκοφάντησης των κρυπτονομισμάτων, ιδίως δε του bitcoin, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να μπει φρένο στο μέλλον του χρήματος. 

Με τα παραπάνω δεδομένα, ο γράφων καταλήγει ότι το εν λόγω άρθρο δεν γράφτηκε προκειμένου να ενημερώσει (άλλωστε σε αυτή την αποστολή απέτυχε, λόγω των παραπάνω ανακριβειών του) αλλά με σκοπό να κατασκευάσει έναν ψεύτικο δράκο (bitcoin) για το παραμύθι (οικονομία), την ώρα που ο πραγματικός δράκος (τράπεζες) συνεχίζει να λειτουργεί ανενόχλητος στρεβλώνοντας την αγορά και διαταράσσοντας τις ισορροπίες της. Υπό την έννοια αυτή, το ερευνώμενο άρθρο ελέγχεται ως ξεδιάντροπη προσπάθεια για "ξέπλυμα παραπληροφόρησης".

ΥΓ: Σε επόμενη ανάρτηση θα σχολιάσω και το δεύτερο άρθρο, το οποίο βρίθει όχι μόνο από  ψεύδη αλλά και από αντιφατικότητες.